Yazar: Haldun DARICI*
I-
GİRİŞ
Yeniden değerleme oranı başta emlak
vergisi ile motorlu taşıtlar vergisi olmak üzere çeşitli vergi ve harçların
miktarları ile vergi kanunlarında yer verilen çeşitli istisnalar, indirimler ve
vergi tarifelerindeki hadleri belirleyen bir göstergedir. Söz konusu oran, Ekim ayı
itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre üretici fiyatları endeksinde
(ÜFE) meydana gelen ortalama fiyat artış oranını göstermektedir. Bu oran her
yıl Türkiye İstatistik Kurumunca sözü edilen ÜFE endeksindeki değişimlere göre
belirlenmekte ve Hazine ve Maliye Bakanlığınca da yeniden değerleme oranı
olarak Resmi Gazete ile ilan edilmektedir.
Geçtiğimiz yılın Kasım ayı sonunda
anılan Bakanlık tarafından 2021 yılı
için yeniden değerleme oranı yüzde
36,20 olarak ilan edilmiştir. Yeniden
değerleme oranının ilanından sonra Aralık ayında motorlu taşıt vergisi
tutarlarına 2022 yılında uygulanacak yeniden değerleme oranıyla ilgili bir
Cumhurbaşkanlığı Kararı ve müteakiben de Hazine ve Maliye Bakanlığının yeniden
değerleme oranın uygulanmasıyla ilgili muhtelif Tebliğleri yayımlanmıştır.
Böylece 01.01.2022 tarihinden itibaren ödenecek çeşitli vergi ve harçların
miktarları ile vergi kanunlarında yer verilen istisnalar, indirimler ve vergi
tarifelerindeki matrah dilim tutarları yeniden belirlenmiştir.
Çalışmanın konusunu yeniden değerleme
oranıyla ilgili söz konusu gelişmeler teşkil etmiştir. Çalışmada açıklanan
hususlar ile birlikte yakın dönemdeki yeniden değerleme oranlarıyla ilgili
gelişmelere ve bu yıla ait oranın yüksekliğinin nedenlerine de ayrıca yer
verilmiştir.
II- YENİDEN DEĞERLEME
ORANININ TESPİTİ VE ETKİLERİ
Bu bölümde öncelikle yeniden değerleme
oranının mahiyeti kısaca belirtildikten
sonra 2021 yılı için yeniden değerleme oranının tespiti ile Hazine ve
Maliye Bakanlığı’nca konuyla ilgili olarak çıkartılan muhtelif tebliğlere değinilecektir.
A-
YENİDEN DEĞERLEME ORANI NEDİR?
Yeniden değerleme oranıyla ilgili düzenlemeye Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298. maddesinin (B) ve (C) fıkralarında yer verilmiştir. Anılan maddenin (B) fıkrasında;
“Yeniden değerleme
oranı, yeniden değerleme yapılacak yılın Ekim ayında (Ekim ayı dahil) bir
önceki yılın aynı dönemine göre Devlet İstatistik Enstitüsünün Toptan Eşya Fiyatları
Genel Endeksinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranıdır. Bu oran Maliye
Bakanlığınca Resmi Gazete ile ilan edilir.”
hükmüne yer
verilmiştir.
Maddenin (C)
fıkrasında ise, “Vergi Kanunlarında yer alan “toptan eşya fiyatları genel endeksi”
ibaresi “üretici fiyatları genel endeksi” ve “TEFE” ibaresi “ÜFE” olarak uygulanır”
denilmiştir.
Maddede yer
verilen üretici fiyatları genel endeksi ise (Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi –
Yİ-ÜFE) Türkiye İstatistik Kurumu’nun ilgili sitesinde “Belirli bir referans döneminde
ülke ekonomisinde üretimi yapılan ve yurt içine satışa konu olan ürünlerin üretici
fiyatlarını zaman içinde karşılaştırarak fiyat değişimlerini ölçen fiyat
endeksidir” olarak tanımlanmıştır.
Açıklanan
hususlar, yeniden değerleme oranının üretici fiyatlarında Ekim ayı itibarıyla
bir önceki yılın aynı dönemine göre meydana gelen ortalama fiyat artış oranı
olduğunu ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından tespit edilen bu oranın
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilmekte olduğunu göstermektedir.
