Yazar: Mustafa ÇOLAK*
I-
GİRİŞ
2022 yılı Asgari Ücret Tespit
Komisyonunun yaptığı çalışmalar neticesinde, asgari ücret üzerinden alınan
gelir ve damga vergisinin kaldırılması, böylelikle uygulanamaz hale gelen
asgari geçim indiriminin de yürürlüğüne son verilmesi benimsenmiş ve bilahare
yapılan Kanuni düzenleme ile hayata geçirilmiştir.
Yapılan düzenleme, asgari geçim
seviyesi altında hayatını sürdürme durumunda olan özellikle ücretli kesim
açısından yerinde ve adil bir çözüm olarak belirginleşmektedir.
Bununla beraber, asgari geçim
indiriminde ücretlinin dikkate alınan ailevi durumu, bakmakla yükümlü olduğu
çocuk sayısı, engellilik halleri gibi önemli temel hususlar, gözardı
edilmektedir.
Öte yandan yatırımcıları kur
hareketlerinden korumayı ve belli bir getiriyi garanti altına almayı hedefleyen
yeni finansal araç, kur korumalı mevduat hesaplarına sağlanan vergi avantajı da
ikinci belirtilmesi ve ele alınması gereken konu başlığını oluşturmaktadır.
Son bir başlık ise ihracat ve üretim
işletmeleri için getirilmesi planlanan kurumlar vergisi indirim düzenlemesi
ayrı bir Kanun teklifi(1) ile önerilmektedir.
Bu çerçevede gündemdeki vergi istisnası veya avantajlarının, eşitler veya toplumsal dezavantajlı gruplar arasında gözetemediği adalet ilkesinin sonuçlarının birlikte analizi ve daha kapsayıcı bir bakış açısı ile öneri ve değerlendirmelerimize yer verilecektir.
II-
ÜCRET VERGİLEMESİNDE DİKKATE ALINAN SOSYAL İNDİRİMLER
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’na
göre ücret, işverene tabi ve belirli bir iş yerine bağlı olarak çalışanlara hizmet
karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen
menfaatlerdir. Gerçek kişilerin bir takvim yılı içinde elde etmiş oldukları
ücret gelirleri gelir vergisine tabidir.
Vergi, gelirin gerçek ve safi tutarı
üzerinden alınmakta ve brüt tutar üzerinden yapılan sosyal sigorta primleri,
işsizlik sigortası primi, hayat/şahıs sigorta primleri, sendika aidatları ile
engellilik indirimi temel indirim kalemlerini teşkil etmektedir.
Bunlardan engellilik indirimi uygulamasında,
çalışma gücünün asgari % 80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece
engelli, asgari % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli,
asgari % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılmakta
ve elde ettikleri ücret gelirlerinden belirlenen aylık engellilik indirimi
tutarları indirilmektedir.
2022 yılında elde edilecek ücret gelirlerinde
dikkate alınacak engellilik indirimi aylık tutarları şöyledir:
– Birinci derece engelliler için
(2.000 TL),
-İkinci derece engelliler için (1.170 TL),
– Üçüncü derece engelliler için (500 TL)
Bu indirimden bakmakla yükümlü olduğu
engelli kişi bulunan hizmet erbabı da yararlanmaktadır.
Asgari geçim indiriminde ise, ücretin
elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan asgari ücretin yıllık brüt tutarına;
