Yazar: Mehmet YÜCEL*
I-
GİRİŞ
Bilindiği üzere,
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun(1) 2. maddesinde sayılan yedi(2)
gelir unsurundan biri de serbest meslek kazançlarıdır. Serbest meslek kazancı,
serbest meslek erbabı tarafından icra edilen serbest meslek faaliyeti sonucunda
elde edilen kazançtır. Serbest meslek faaliyeti, sermayeden ziyade şahsi
mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari niteliği
olmayan işlerin işverene bağlı olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve
hesabına yapılmasıdır. Serbest meslek faaliyetini kendi nam ve hesabına, mutat
meslek halinde ifa edenler serbest meslek erbabıdır.
Örneğin
avukat, doktor, diş hekimi, veteriner hekim, mimar, mühendis, müşavir, serbest
muhasebeci mali müşavir, yeminli mali müşavir, danışman, ressam, yazar,
bestekar, kimyager, noter, serbest öğretmen, artist, menajer, senarist, yönetmen,
ebe, sünnetçi, arzuhalci, rehber ve sağlık memuru vb. kişiler serbest meslek
erbabıdır. Serbest meslek faaliyetinin yanında meslekten başka bir iş veya
görev ile devamlı olarak uğraşılması bu vasfı değiştirmez.
Her
türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır(3).
Tahkim işleri dolayısıyla hakemlerin aldıkları ücretler ile kollektif,
adi komandit ve adi şirketler tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti
neticesinde doğan kazançlar da serbest meslek kazancıdır.
II-
SERBEST MESLEK KAZANCININ TESPİTİ
Bir hesap dönemi içinde serbest meslek faaliyeti karşılığı olarak tahsil edilen para ve ayınlar ile diğer suretlerle sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden bu faaliyet dolayısıyla yapılan (ödenen) giderler indirildikten sonra kalan fark serbest meslek kazancıdır. Müşteri veya müvekkilinden, serbest meslek faaliyeti ile ilgili olmak üzere para ve ayın şeklinde alınan gider karşılıkları da serbest meslek kazancına ilave edilir. Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılması halinde, alınan bedel ile bunların envanter defterinde kayıtlı değerleri arasındaki müspet fark kazanca ilave edilir. Vergi, resim, harç, keşif, şahitlik, bilirkişilik ve ekspertiz gibi hususlara harcanmak üzere müşteri veya müvekkilden alınan ve tamamen bu hususlara harcanan para ve ayınlar serbest meslek kazancı sayılmaz.
III-
SERBEST MESLEK KAZANÇLARININ BEYANI VE BEYANNAME ÜZERİNDE YAPILACAK İNDİRİMLER
Serbest meslek kazancının tespitinde
hasılattan indirilecek giderlere Gelir Vergisi Kanunu’nun 68. maddesinde başta “Mesleki
kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için ödenen genel giderler”
olmak üzere ayrıntılı bir şekilde yer verilmiştir. Oysaki gelir
vergisi sistemimize göre gelir vergisi
matrahının tespitinde, gelir vergisi beyannamesinde bildirilecek gelirlerden de
bazı indirimler yapılabilmektedir. Bu indirimlere ilişkin yasal düzenleme Gelir
Vergisi Kanunu’nun “Diğer İndirimler” başlıklı 89. maddesinde yer
almaktadır. Gelir vergisi matrahının tespitinde gelir vergisi
beyannamesinde bildirilecek gelirlerden aşağıda belirtilen indirimlerin
yapılabilmesi için yıllık beyanname ile bildirilecek bir gelirin bulunması ve
yapılacak indirimlerin ilgili mevzuatta belirtilen şartları taşıması
gerekmektedir. Buna göre serbest meslek erbabı tarafından beyanname
üzerinden indirim konusu yapılabilecek unsurlar şunlardır:
A- VERGİYE UYUMLU MÜKELLEFLERE
%5’VERGİ İNDİRİMİ
Ticari,
zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle gelir vergisi mükellefi olan uyumlu
mükelleflerin yıllık gelir vergisi beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin
%5’i, ödenmesi gereken gelir vergisinden indirilir. Söz konusu indirimden faydalanmak
için belirlenen şartlar, Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 121. maddesinde ayrıntılı
olarak düzenlenmiştir.
B-
ŞAHIS SİGORTA PRİMLERİ
<...
