Yazar: Abdurrahman ÇALIK*
I-
GİRİŞ
01.01.2022
tarihinden itibaren yürürlüğe giren 7349
sayılı Kanun ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 23. maddesinin birinci
fıkrasına 18. bent eklenerek tüm
ücretlilere aylık asgari ücrete isabet eden gelir vergisi tutarına kadar gelir
vergisi istisnası getirilmiş, bu nedenle ücretlerde asgari geçim indirimi düzenlemesi
(GVK Md.32) de yürürlükten kaldırılmıştır. Aynı Kanunda yer alan diğer bir
düzenleme ile tüm ücretlilere aylık brüt asgari ücret tutarına kadar damga
vergisi istisnası getirilmiştir. Konu ile ilgili 319 sıra No.lu Tebliğ
de Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanmıştır(1).
Belirtilen
asgari ücret istisnası uygulamasının genel çerçevesi ve yürürlükten kaldırılan
AGİ uygulaması ile kıyaslanması daha önceki çalışmamızda yer aldığından(2) bu çalışmamızda özellikle net ücret uygulaması, sosyal güvenlik destek
pirimi, kısmi süreli iş sözleşmesi, eksik gün, ek kazanç elde edilmesi, engellilik
indirimi gibi özellikli durumlarda asgari ücret istisnasının uygulanması ve
diğer indirim ve teşviklerin uygulanma durumu açıklanacaktır.
II- NET ÜCRET UYGULAMASI
A- VERGİ Mİ,
ÜCRET Mİ? TARTIŞMASI
Ücretler genel olarak brüt tutarlar üzerinden hesaplanmakta ve yasal kesintiler
buna göre bulunup indirildikten sonra işçinin eline geçecek net ücret bulunmaktadır.
Yürürlükten kaldırılan AGİ ödemesinin ücret mi yoksa mevzuat uyarınca çalışana
iade edilen bir vergi mi olduğu daha önce çok tartışılmış ve sonunda net ücretin
belirlenen matrah ve orana göre hesaplanması gerektiği, AGİ’nin ise bu şekilde
hesaplanan net ücrete ayrıca ilave edilmesi gereken kanuni bir tutar olduğu
(AGİ’nin net ücretin içinde olmadığı) konusunda genel bir yaklaşım oluşmuştur.
Yargıtay kararlarında da AGİ’nin ücret veya ücret eki olmadığı vurgulanmıştır(3).
Bu defa asgari ücret istisnası ile ilgili de benzer tartışmaların olduğu görülmektedir. Konu ile ilgili 319 No.lu Tebliğ’de de tüm hesaplama ve örnekler brüt ücret üzerinden yapılmış, net olarak belirlenen ücretlerde vergi ve asgari ücret istisnasının nasıl hesaplanacağını gösteren bir örnek ya da açıklamaya yer verilmemiştir. Konunun açıklığa kavuşturulması için öncelikle istisna kapsamına giren tutarın niteliğinin tartışılması, hesaplama yöntemlerinin sonraki aşamada tartışılması gerekmektedir.
Şahsi kanaatimize göre, asgari ücret istisnasının hesaplanması her ne
kadar bazı noktalardan AGİ hesaplaması ile benzerlik gösterse de, bunun
öncelikle bir vergi istisnası olarak tanımlanmış olması yönüyle nitelik
bakımından AGİ’den farklı olduğunu kabul etmek gerekir. Burada çalışana vergi
iadesi yapılması veya AGİ gibi “sui generis” bir ödemede bulunulması söz
konusu olmayıp, kesilecek vergiye ilişkin bir istisna kalemi ve bu istisnanın hesaplanmasına
ilişkin detaylar söz konusudur.
Net ücreti, vergi ve diğer yasal kesintiler düşüldükten sonra kalan ve
çalışana ödenen tutar olarak belirtebiliriz. Vergi ise, istisna ve indirimler
uygulandıktan sonra ortaya çıkar. Bu nedenle, verginin hesaplanma aşamasında
istisna nedeniyle vergiden indirilerek işçinin ücretine dâhil edilen tutarın
artık vergi olarak değil ücret olarak kabul edilmesi gerektiğini düşünüyoruz.
B- NET ÜCRET
SİSTEMİNDE BRÜT ÜCRETİN VE KESİNTİLERİN HESAPLANASI
Net ücretin
ve verginin hesabında öncelikle asgari ücret istisnası dikkate alınmaksızın
gelir vergisinin ve net ücretin ham hali bulunacak, daha sonra verginin ham
halinden asgari ücret istisnasına isabet eden vergi indirilecektir. İndirilen
bu istisnaya ait vergi, net ücretin ham haline ilave edilecektir. Böylece, son
kertede istisnaya karşılık gelen tutar vergi tarafında değil, net ücret
tarafında kalacaktır.
Ücretler “net ücret” esasına belirlendiğinde, net ücrete ait vergi ve sosyal güvenlik kesintilerinin hesaplanması için, asgari ücret istisnası da dikkate alınarak ters fonksiyon yolu ile net ücretten yasal kesintilere ve brüt ücrete ulaşılması (netten brüte gidilmesi) gerekir. Bu konuda farklı hesaplama yöntemleri ve bordro programları bulunduğundan, hesaplamanın ayrıntılarına burada girilmeyecektir. Şu kadar ki, mevcu…
