Yazar: Orhan BAYTEKİN*
I-
GİRİŞ
Vergiye uyumlu mükelleflerde vergi
indirimi müessesesi 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun, beşinci kısmı olan “Verginin Ödenmesi” başlıklı bölümünün 2. bölümü olan “mahsup” kısmında yer almış olup mükerrer
madde 121’de Kanun metnine girmiştir.
Vergiye Uyumlu Mükelleflerde vergi
indirimi çok eski sayılmaz 01.01.2018 tarihinden itibaren vergi mevzuatında
uygulanmaya başlanmıştır. İyi niyetli ve vergisel ödevlerini zamanında yerine
getiren, zamanında vergi borcunu ödeyen mükellefleri bir nevi mükafatlandırmak
için Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından uygulama esasları belirlenmiş teşvik
edici bir uygulamadır.
Ana hatlarıyla bu uygulamadan gelir
vergisi mükelleflerinden Ticari, zirai ve serbest meslek kazançları sahibi ile
kurumlar vergisi mükellefleri yararlanmaktadır. Mantığı genel olarak maddenin
ikinci fıkrasında belirtilen şartları taşıyanların yıllık gelir veya kurumlar
vergisi beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin %5’i, ödenmesi
gereken gelir veya kurumlar vergisinden indirilmesine dayanmaktadır.
Makalemizde yıllık beyanname verme dönemi başlarken özellikle gelir vergisi
mükellefleri açısından kazanç türleri itibariyle elde edilen kazançlar,
yararlanılan indirim-istisna gibi durumlar, geçmiş yıl zararlarının bulunması,
hesaplanan verginin ve ödenmesi gereken vergilerin farklı olabileceği
durumlarda vergiye uyumlu mükelleflerde vergi indiriminin nasıl uygulanacağını
anlatmaya çalışacağız.
II-
VERGİYE UYUMLU MÜKELLEFLERE VERGİ İNDİRİMİNİN ŞARTLARI
Söz konusu indirimden faydalanabilmek
için özetle aşağıdaki şartların yerine getirilmesi zorunludur.
1– İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıla ait vergi beyannamelerinin kanuni süresinde verilmiş (Kanuni süresinde verilen bir beyannameye ilişkin olarak kanuni süresinden sonra düzeltme amacıyla veya pişmanlıkla verilen beyannameler bu şartın ihlali sayılmaz.) olması, (Bu beyannameler: Yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi, geçici vergi beyannameleri, muhtasar, muhtasar ve prim hizmet beyannameleri, vergi dairelerine verilmesi gereken Katma Değer ve Özel Tüketim vergisi beyannameleri)
2- (1) numaralı bentte belirtilen süre içerisinde
kesinleşmiş olması koşuluyla vergi beyannamelerindeki vergi türleri itibarıyla ikmalen, re’sen veya idarece yapılmış
bir tarhiyat bulunmaması (Kesinleşen tarhiyatların, indirimin hesaplanacağı
beyannamenin ait olduğu yıl için geçerli olan, birinci fıkradaki indirim tutar
sınırının % 1’ini aşmaması durumunda bu şart ihlal edilmiş sayılmaz.)
1. fıkrada belirtilen indirim tutarı:
317 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 01.01.2022 tarihinden itibaren verilmesi
gereken yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinde uygulanmak üzere
2.000.000 TL.
3- İndirimin
hesaplanacağı beyannamenin verildiği tarih itibarıyla, (1) numaralı bent
kapsamındaki vergi beyannameleri üzerine tahakkuk eden vergilerin ödenmiş olması gerekiyor.
İndirimin hesaplanacağı beyannamenin
ait olduğu yıl ile önceki dört takvim yılında 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun
359. maddesinde sayılan fiilleri işlediği tespit edilenler, bu madde
hükümlerinden yararlanamazlar.
Bu madde kapsamında vergi indiriminden
yararlanan mükelleflerin, öngörülen şartları taşımadığının sonradan tespiti
hâlinde ilgili vergilendirme döneminde indirim uygulaması dolayısıyla ödenmeyen
vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın
tarh edilir.
Gelir vergisi mükelleflerinin yararlanacağı
indirim tutarı, ticari, zirai veya mesleki faaliyet nedeniyle beyan edilen
kazançların toplam gelir vergisi matrahı
içerisindeki oranı dikkate alınmak suretiyle hesaplanan gelir vergisi esas alınarak
tespit edilir.
