E-Yaklaşım / Ocak 2025 / Sayı: 385
I- GİRİŞ
Bilindiği üzere çalışma hayatının en önemli unsurlarından birisi de çalışma süreleridir. Çalışma süreleri işçiler ve işverenler açısından büyük öneme sahiptir.
Çalışma hayatında bazı işler vardır ki bu işlere 06.04.2004 tarih ve 25425 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan iş süreleri yönetmeliği hükümlerini uygulamak bu işlerin niteliği gereği mümkün olmamaktadır. Bu işlere uzun yol şoförlüğü yapanları örnek verebiliriz. Bu sorunu çözmek için 4857 sayılı İş Kanunu’nun 76. maddesi haftalık iş günlerine bölünemeyen işlere ilişkin sürelerin düzenlenmesi ile ilgili usul ve esasların bir yönetmelikle düzenlenmesini belirtmiş([1]), bu bağlamda Haftalık İş Günlerine Bölünemeyen Çalışma Süreleri Yönetmeliği([2]) çıkarılmıştır. Yönetmeliğin kapsamına karayollarında, demiryollarında ve deniz, göl ve akarsularda hareket halindeki taşıtlarda yapılan ve 854 sayılı Deniz İş Kanunu’na tabi olmayan taşıma işleri girmektedir.
Ayrıca Türkiye Uluslararası Çalışma Sözleşmesinin (İLO’nun) 153 sayılı Kara Taşımacılığı Sözleşmesi’ni 15.07.2003 tarih ve 4933 sayılı Kanun ile kabul etmiştir.
Şoförlerin Çalışma süreleri Trafik mevzuatına göre de ayrıca düzenlenmiştir. Bu bağlamda Karayolları Trafik Yönetmeliği([3]) çıkarılmıştır.
Bu yazımızda; şoförlerin çalışma mevzuatında ve trafik mevzuatında yer alan çalışma süreleri açıklanmaya çalışılacaktır.
II- ÇALIŞMA MEVZUATINDA ŞOFÖRLERİN ÇALIŞMALARINA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR
A- ÇALIŞMA DÖNEMİ VE ÇALIŞMA SÜRESİ
1- Çalışma Dönemi
Çalışma dönemi, işin yapılmasının gerektirdiği en az iki, en çok altı aylık bir denkleştirme süresidir. Yönetmelik kapsamına giren işlerin yürütüleceği çalışma dönemi, işin niteliğine göre, en çok altı ayı geçmemek üzere, işveren tarafından belirlenir (Yönetmelik md. 3, 4).
2- Çalışma Süresi
Çalışma süresi, bir çalışma dönemindeki toplam iş süresini, ifade eder. Bir çalışma dönemindeki çalışma süresi, bu dönem içindeki hafta sayısının, haftalık çalışma süresi çarpımı sonunda bulunan miktarı aşamaz.
Çalışma süresinin haftalara tam bölünemediği hallerde, çalışma süresi iş günü üzerinden ve her iş günü 7,5 saatlik iş süresi kabul olunmak suretiyle hesaplanır. Bir çalışma dönemi içindeki haftalık iş süresi 45 saatten az ya da çok olarak belirlenebilir. Ancak kararlaştırılan çalışma dönemindeki çalışma süresinin bir iş haftasına düşen ortalaması 45 saati geçemez. Yoğunlaştırılmış iş haftası veya haftalarından sonraki dönemde işçinin daha az sürelerle çalıştırılması suretiyle, toplam çalışma süresi, çalışması gereken toplam normal süreyi geçmeyecek şekilde denkleştirilir (Yönetmelik md. 3, 5).
B- GÜNLÜK ÇALIŞMA SÜRESİ VE ARA DİNLENMESİ
1- Günlük Çalışma Süresi
Günlük iş süresi 11 saati, gece çalışma süresi 7,5 saati, profesyonel ve ağır vasıta ehliyeti ile taşıt kullananların günlük çalışma süresi de 9 saati geçemez (md. 6). Araç kullanan şoförler, Karayolları Trafik Yönetmeliği’ne göre aralıksız 5 saatten fazla araç kullanmaları ve günde de toplam 9 saatten fazla araç kullanmaları yasaktır. Şoförlerin günlük çalışma süresi her iki Yönetmelik’te de paralel düzenleme yapılarak 9 saat ile sınırlandırılmıştır. Ancak Haftalık iş Günlerine Bölünemeyen İşlere Ait Yönetmeliğe göre şoförlerin gece dönemi olan 20.00-06.00 saatleri arası 7.5 saatten fazla çalışmaları yasaklanmıştır.
2- Ara Dinlenmesi
4857 sayılı Yasa’nın 68. maddesi uyarınca günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere;
. Dört saat veya daha kısa süreli işlerde on beş dakika,
. Dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar (yedi buçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat,
. Yedi buçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat
ara dinlenmesi verilir ve verilen ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.
İşçiler, 24 saatlik süre içinde kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden çalıştırılamaz (Yönetmelik md. 8).
Hareket halindeki taşıtlarda çalışan işçilerin ara dinlenmeleri, genel olarak duraklama yerlerinde verilir. Kalkış-varış yerleri arasında duraklama yeri bulunmayan veya duraklama yerleri bulunmakla birlikte işin niteliğinin gereği olarak bu yerlerde ara dinlenmesi verilemeyen durumlarda ara dinlenmesi taşıt içerisinde verilir (Yönetmelik md. 7).
