E-Yaklaşım / Ocak 2025 / Sayı: 385
I- GİRİŞ
Bilindiği gibi, 5510 sayılı Kanun’un([1]) 79. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, 5510 sayılı Kanunu’nda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurum prim almak, ilgililer ise prim ödemek zorunda bulunmaktadır.
Fıkranın incelenmesinde de anlaşılacağı üzere, Ülkemizde Sosyal Güvenlik Kurumu’nca uygulanmakta olan “Sosyal Sigorta” uygulamaları primli bir sistemdir. Başka bir anlatımla, ait olduğu sigortalılık statüsünün Kanunda öngörülen hizmetlerinden yararlanabilmek için mutlak surette ilgili sigortalılık statüsüne ait sigorta primlerinin ödenmesi gerekmektedir. Bu primler bazı durumda bilfiil ilgili/ilgililer tarafından ödenmemiş olsa dahi, Kanun kapsamına giren ve şartları haiz bazı sigortalıların primleri Devlet tarafından ilgililer namına ödenmekte olup, arka planda genel bütçe/hazine muhasebe hesapları ile Kuruma ödenmektedir.
Uygulamada zaman zaman, herhangi bir sigortalılık statüsü sona ermeden diğer bir sigortalılık statüsüne sigorta primi ödenmesine devam edildiği veya ilgili sigortalılık statüsüne primlerin ödenmesinden çok sonra, kendi adına sigorta primi ödeyen kişilerin, primi ödenen sigortalılık statüsü ile kanuni ilişkilerinin kurulamayacağının yıllar sonra anlaşılması vb. gibi vakalarla karşılaşılmakla birlikte; maalesef ve ne yazık ki bazen de ilgili sigortalılık statüsünün kanuni şartlarına haiz olunmadığının farkında olunmasına rağmen, yaşlılık aylığına hak kazanmak için prim ödeme gün sayısının yükselmesini sağlamak, çeşitli sağlık hizmetlerinden yararlanabilmek veya benzeri kötü niyetlerle bu uygulamaların içinde bulunan kişilere rastlamak mümkün bulunmaktadır.
İçinde bulunduğu iştigal sahası ve illiyet bağları dikkate alındığında; 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının her hangi bir bendi kapsamında sigortalı olması gerektiği halde veya bu sigortalılık ile ilgili bağlarını sürdürmekteyken kötü niyetli uygulamalar sonucunda kendilerince bazı avantajlar sağlamak amacıyla diğer sigorta kollarına, özellikle de 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi (4/a) kapsamında prim ödeyenlerin, ödedikleri primlerin akıbetinin ne olacağı konusunun (veya aksinin) tartışılmasının, bu nitelikteki uygulamaların önlenmesinde etkili olacağı, bu bağlamda iyi veya kötü niyetli ödemelerin sonuçlarının bilinmesinde dolayısıyla, konunun tartışılmasında taraflar açısından fayda bulunduğu değerlendirilmektedir.
II- İLGİLİ KANUN MADDELERİ VE TANIMLAR
5510 sayılı Kanun’un 79. maddesinin birinci fıkrasında; prim almanın bir zorunluluk olduğuna, 80. maddesinde ise; genel olarak hangi ödeme kalemlerinin sigorta primine esas kazanca dahil edileceğine değinilmektedir.
Diğer taraftan, (4a) kapsamında sigortalı olan kişileri çalıştıran işverenler, 5510 sayılı Kanun’un “Primlerin ödenmesi” başlıklı 88. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; bir ay içinde çalıştırdıkları sigortalıların primine esas tutulacak kazançları üzerinden Kanun gereğince hesaplanacak sigortalı hissesi prim tutarlarını ücretlerinden kesmekle ve kendilerine ait prim tutarını da bu tutara ekleyerek en geç Kurumca belirlenen günün sonuna kadar Kuruma ödemekle yükümlendirilmişlerdir.
1- Yanlış ve yersiz alındığı tespit edilen primler,
Kanun’un 89. maddesinin üçüncü fıkrasında; Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primlerin alındıkları tarihin üzerinden on yıl geçmemiş olması kaydıyla, hisseleri oranında işverenlere, sigortalılara, (isteğe bağlı sigortalılara veya genel sağlık sigortalılarına veya hak sahiplerine) kanunî faizi ile birlikte geri verilmesinin mümkün bulunduğu, Kanunî faizin, primin Kuruma yatırıldığı tarihi takip eden ay başından, iadenin yapıldığı ayın başına kadar geçen süre için hesaplanacağı, bunlarla birlikte Borçlar Kanunu’nun 65. maddesindeki hükmün saklı olduğu öngörülmektedir.
