E-Yaklaşım / Ocak 2025 / Sayı: 385
I- GİRİŞ
Ekonomik yapı ve ilişkilerdeki dönüşüm, kadın ve erkeğin geleneksel rol ve sorumluluklarında değişikliklere neden olmuştur. Kadının aktif bir şekilde ve ücretli olarak çalışma hayatındaki varlık hikâyesi, ev hizmetlerinin aile bireyleri dışında üçüncü şahısların istihdamıyla yerine getirilmesi sonucunu doğmuştur.
Ev hizmetlerinde istihdam oranlarının artışı, iş uyuşmazlıklarının da artmasına zemin hazırlamıştır. Bu uyuşmazlıklarda kritik husus, ev hizmetlerinde gerçekleştirilen görevlerin İş Kanunu kapsamına girip girmediğinin belirlenmesidir. Mevzuat riskinin yönetilmesine katkı sunmak amacıyla çalışmamızda, Yargıtay kararlarında ev hizmetleri kavramı ve iş ilişkisinin konusunu oluşturan görev tanımları özelinde iş sözleşmesinin tabi olacağı mevzuat hakkında tespit ve değerlendirmelerde bulunulacaktır.
II- GENEL OLARAK İŞ KANUNUNDA İSTİSNA HÜKÜMLERİ: EV HİZMETLERİ
4857 sayılı İş Kanunu niteliği itibariyle özel bir kanundur.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 1. maddesinin ikinci fıkrasında, 4. maddedeki istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, işverenler ile işveren vekillerine ve işçilerine, çalışma konularına bakılmaksızın bu Kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
Yine 4857 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca, “Ev hizmetlerinde” çalışanlar hakkında bu kanun hükümleri uygulanmaz.
III- KAVRAMSAL ÇERÇEVE
A- EV KAVRAMI VE SINIRLARI
Ev hizmetlerinde iş mevzuatı hükümlerinin uygulanması ya da uygulanmamasının konusunda doğru uygulama geliştirilmesi için; “Ev” kavramının tanımlanması ve hukuki açıdan sınırlarının belirlenmesi gerekir.
İş mevzuatında iş organizasyonu bağlamından “İşyeri” tanımı yapılmakla birlikte “Ev” kavramına ilişkin herhangi bir tanım yapılmamıştır.
Sosyal Güvenlik mevzuatında “Ev”</strong>; aralarında aile bağı olup olmadığına bakılmaksızın bireylerin içinde yaşadığı yapı ile bu yapının garaj, depo, bahçe ve benzeri bölüm ve eklentileri ile bir bütündür([1]).
B- MEVZUATTA EV HİZMETLERİ
4857 sayılı İş Kanunu([2]), 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu([3]) ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda([4]) istisna hükümleri ile anılan Kanunların uygulamasında ev hizmetlerinde çalışanların kapsam dışı bırakıldığı hüküm altına alınmakla birlikte, bu Kanunlarda ev hizmetinden ne anlaşılması gerektiğine ilişkin bir tanıma yer verilmemiştir.
