Yazar: Mustafa ÇOLAK*
I-
GİRİŞ
Vergi uygulamalarında
vergi kanunlarına aykırı hareketlerin müeyyidesi olarak öngörülen vergi
cezalarının idari aşamada sulh yolu ile ödenmesine yönelik bir takım
müesseseler geliştirilmiştir.
Bu müesseselerden biri de
uzlaşma yöntemidir.
Uzlaşma esas olarak
mükellefin ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen vergilerle bunlara ilişkin
vergi ziyaı cezaları hakkında kanun hükümlerine yeterince nüfuz edememekten,
yanılmadan veya vergi hataları dışında maddi hata bulunması veya yargı
kararları ile idarenin ihtilaf konusu olayda görüş farklılığının olduğunun
ileri sürülmesi durumunda getirilmiş bir idari çözüm metodudur.
Tarh edilen vergi ve
cezaları konusunda uzlaşmaya varılması halinde, yargı aşamasına geçmeden var
olan ihtilaf giderilmektedir.
Son olarak 7338 sayılı
Kanunla, uzlaşmanın kapsamına ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen vergi ve
vergi ziyaı cezaları dışında kalan, özel usulsüzlük ve usulsüzlük cezalarının
dâhil edilmemesi düzenlemesi değiştirilmiştir.
Belli bir tutarın üzerinde
kesilen cezalar için getirilen uzlaşma hakkı yanında, limitin altında kalan
vergi cezaları açısından da mükelleflerin ceza indirimi hakkından istifade
etmelerini mümkün kılacak şekilde dizayn edilmesi sağlanmıştır.
Vergi ziyaı cezaları
dışında kalan diğer vergi cezalarının da uzlaşma kapsamına alınması ve ceza
indirimi ile bütünleştirilmesi, yeni dönemde uygulamaları da
şekillendirecektir.
İşbu yazımızda özel
usulsüzlük ve usulsüzlük cezalarının uzlaşma karşısındaki durumu, uzlaşmaya
konu edilmeyenler açısından getirilen artırımlı indirim modelinin sonuçları,
birlikte analiz edilerek alternatif değerlendirmelerde bulunulacaktır.
II- UZLAŞMA KAPSAMINA GİREN VERGİ VE CEZALAR
Uzlaşma işlemleri, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun ek 1 ve ek 11. maddeleri ile buna dayalı olarak usul ve esasları düzenlenen Tarhiyat Sonrası ve Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmelikleri hükümlerine göre yürütülmektedir.
Genel olarak mükellef
tarafından, ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen/edilecek vergilerle
bunlara ilişkin kesilecek/tahakkuk edecek
vergi ziyaı cezalarının miktarları konusunda, vergi idaresi ile mükellefler,
tarhiyat öncesi veya sonrası uzlaşabilmektedir.
Tarhiyattan önce uzlaşmaya
varılması halinde dava açılamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunulamaz.
Tarhiyat öncesi uzlaşmanın temin edilememiş veya uzlaşma görüşmelerinde uzlaşmaya
varılamamış olması halinde mükellefler veya ceza muhatabı olanlar, verginin
tarhından ve cezanın kesilmesinden sonra uzlaşma talep edemezler.
Bununla beraber tarhiyat
öncesi uzlaşma talebinde bulunulmadığı durumlarda, mükellefler tarhiyat sonrası
uzlaşma yöntemini de kullanabilecektir.
Tarhiyat sonrası uzlaşma
yönteminde ise genel bütçeye giren vergi, resim ve harçlara ilişkin uzlaşma
taleplerinin incelenmesi için yetki limitleri dâhilinde üçer kişilik vergi
dairesi uzlaşma komisyonları, defterdarlık uzlaşma komisyonu, vergi dairesi
başkanlığı uzlaşma komisyonu, vergi daireleri koordinasyon uzlaşma komisyonu
ile Merkezî Uzlaşma Komisyonu kurulur.
Uzlaşma konusu verginin matrah farkları itibariyle bölü…
