Yazar: Haldun DARICI*
I-
GİRİŞ
Hazine ve Maliye (Eski) Bakanı Lütfi
ELVAN 2022 yılı bütçe sunuş konuşmasında bütçe gelirlerindeki gelişmeler
konusunda “Bütçe gelir performansımız;
üretim artışı, güçlü talep, e-ticaret ve kartlı harcamalardaki artış ile yapılandırma
gelirleri sayesinde olumlu etkilendi” demiştir(1).
2021 yılı bütçesinde 1.101,1 milyar olarak tahmin edilen
bütçe gelirleri, Ekim ayı sonu itibarıyla 1.104,6
milyar olarak gerçekleşmiş ve böylece 2021 yılı bütçesinde yılsonu itibarıyla
öngörülmüş olan gelir hedeflerine on ayda ulaşılmıştır. Bu dönemde bütçe
gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 34,3 oranında artarken, vergi
gelirleri daha yüksek seviyelerde, yüzde 38,0 oranında artmıştır. Yılsonunda ise bütçe gelirlerinin 175,2
milyar artışla 1.276,3 milyar, vergi gelirlerinin ise 135,2 milyar artışla
1.057,9 milyar olarak gerçekleşerek olumlu bir performans göstermesi
beklenmektedir.
Çalışmanın konusu, Hazine ve Maliye
Bakanının bütçe gelirlerini olumlu etkilediğini belirttiği söz konusu unsurlar
-üretim artışı, güçlü talep, e-Ticaret, kartlı harcamalar ve yapılandırma
gelirleri olmuştur. Çalışmada vergi gelirlerini olumlu etkilediği belirtilen
söz konusu unsurlar üzerinde durularak, bu konulardaki gelişmelere kısaca yer
verilmiştir. Çalışmada 2021 yılında gerçekleşen genel bütçe vergi
gelirlerindeki gelişmelere de ayrıca değinilmiştir.
II-
VERGİ GELİRLERİNİ OLUMLU ETKİLEYEN UNSURLAR
A- ÜRETİM ARTIŞI
Geçtiğimiz yıl sanayi üretimi yıllık ortalama olarak yüzde 1,6 oranındaki artarken,
GSYH artışı da yüzde 1,8 olarak gerçekleşmişti. İçerisinde bulunduğumuz yılın
ilk dokuz ayı sonunda ise sanayi üretimindeki yıllık artışın yüzde 8,9 gibi
yüksek bir seviyede gerçekleşmiş olduğu görülmektedir. Sanayinin alt sektörleri
itibarıyla incelendiğinde ise, madencilik ve taş ocakçılığı sektöründe yüzde
7,9, imalat sanayi sektöründe yüzde 9,7, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme
üretim ve dağıtımı sektöründe yüzde 1,0 oranında artışlar gerçekleşmiştir.
Sanayi üretiminde görülen yüzde dokuza yakın artışlar sonucunda, yılsonundaki büyüme hızının da benzeri seviyelerde gerçekleşmesi beklenmektedir.
B- GÜÇLÜ TALEP
Yerleşik hane halklarının tüketim harcamaları
2021 yılının birinci ve ikinci çeyreklerinde, geçen yılın aynı çeyreklerine
göre ve zincirlenmiş hacım endeksi olarak, yüzde 5,0 ve yüzde 26,3 oranlarında
artmıştır. Bir önceki yılın aynı dönemlerinde ise bu oranların yüzde 4,1 ve
-15,4 olarak gerçekleştiği dikkate alındığında, içerisinde bulunduğumuz yılda tüketim
harcamalarında önemli artışlar olduğunun vurgulanması gerekmektedir.
C- E-TİCARET
Geçtiğimiz yılın Mart ayından itibaren
ülkemizi de etkilemeye başlayan Covid-19 salgını e-ticaret kullanımını da
artırmıştır. Konuyla ilgili olarak TÜBİSAD tarafından geçtiğimiz aylarda
yayımlanmış olan bir raporda belirtilen bazı önemli tespitlere aşağıda yer verilmiştir(2).
– Covid-19 pandemi etkisiyle e-Ticaret
harcamaları 2020 yılında yüzde 45 oranında artarak 226 milyar TL olmuştur.
– Uygun fiyat, tüketicilerin e-Ticaret
kanallarını tercih etmesinde öne çıkan ilk unsur olmaktadır. Giyim ürünleri de
tüketicilerin e-Ticarette en yaygın alış veriş kategorisi olmaktadır.
