Yazar: Cüneyt ÖZEN*
I-
GİRİŞ
Çalışma hayatımızda yeni tip
Koronavirüs (COVID-19) salgınının etkilerine karşı devreye alınan kısa çalışma
ödeneği uygulaması ile birlikte adını sıkça duyduğumuz bir diğer uygulamada
yarım ücret olmuştur. Yarım ücret, 4857 sayılı İş Kanunumuzun 40. maddesinde
düzenlenmiştir. Kanunda sayılan işçi ve işverene haklı nedenle fesih hakkı
veren zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bu
bekleme süresi içinde bir haftaya kadar yarım ücret ödenmesi zorunludur.
Bilindiği üzere, 4857 sayılı İş Kanunu’nda
haklı fesih tanımına yer verilmemiştir. 6098
sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun(1) 435/II maddesinde haklı nedenle derhal fesih; “Sözleşmeyi
fesheden taraftan, dürüstlük kurallarına göre hizmet ilişkisini sürdürmesi
beklenemeyen bütün durum ve koşullar, haklı sebep sayılır.” hükmü ile
genel olarak tanımlanmıştır.
Haklı nedenle derhal fesih sebep ve
halleri, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24 ve 25. maddelerinde “Sağlık Sebepleri”, “Ahlak
ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller” ve “Zorlayıcı Sebepler” başlıkları altında tek tek sayılmıştır(2).
Haklı fesih sebepleri arasında sayılan
zorlayıcı sebepler; 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinde işçi açısından “işçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan
fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa”
şeklinde, işveren açısından ise aynı Kanunu’nun 25. maddesinde “işçiyi
işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir
sebebin ortaya çıkması” şeklinde hükme bağlanmıştır.
Bu yazımızda öncelikle haklı nedenle derhal fesih hakkının hukuki niteliği ve sonuçlarından kısaca bahsedilecek, daha sonra bu hallerden biri olan ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. ve 25. maddelerinde sayılan zorlayıcı sebeplerle işçiye ödenecek yarım ücrete hak kazanmada işin durmasını gerektiren ya da işçiyi çalışmaktan alıkoyacak sebebin bir haftadan fazla süreli olmasında “sürekliliğin” aranıp aranmayacağı sorusuna cevap aranacaktır.
II-
YASAL DÜZENLEME
Yukarıda da bahsedildiği üzere haklı
nedenle derhal fesih, karşı tarafın kabulüne gerek olmaksızın tek tarafın irade
beyanı ile iş sözleşmesini derhal sona erdiren bozucu yenilik doğuran bir
haktır. Haklı fesih nedeni olarak sayılan hallerden birinin gerçekleşmesi ile
iş sözleşmesi kendiliğinden sona ermez. İş sözleşmesini haklı nedenle derhal
fesih hakkı doğmuş olan taraf bu hakkını kullanıp kullanmamakta tamamen
serbesttir. Hatta bazı hallerde bu hakkını öngörülen süre içinde kullanmazsa bu
hakkı düşecektir.
Sözleşmeyi haklı nedenle fesheden taraf
bildirdiği nedenle bağlıdır. Daha sonra iş sözleşmesini başka bir nedenle
feshettiğini iddia edemeyecektir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesi işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle derhal fesih hakkını düzenlemiştir. Söz konusu maddede süresi belirli olsun veya olmasın işçi, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir: I. Sağlık sebepleri: a) İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa. b) İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa. II. Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri: a) İşveren iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle işçiyi yanıltırsa. b) İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sö…
