Yazar: Özkan AYKAR*
I- GİRİŞ
193 sayılı Kanun’un
18. maddesinde serbest meslek kazanç istisnasından yararlanan mükellefler ve
istisna kapsamında olan eserler sayılmış olup, söz konusu maddede hangi hâsılatın
istisna kapsamında olduğu da ayrıca belirtilmiştir. Buna göre; anılan
istisnadan yararlanma hakkı; müellif, mütercim, heykeltraş, hattat, ressam,
bestekâr, bilgisayar programcısı, mucitler ve bunların kanuni mirasçılarına
tanınmıştır. İstisna kapsamına; şiir, hikâye, roman, makale, bilimsel araştırma
ve incelemeleri, bilgisayar yazılımı, röportaj, karikatür, fotoğraf, film,
video band, radyo ve televizyon senaryo ve oyunu gibi eserler ile ihtira
beratları girmektedir.
193 sayılı Gelir
Vergisi Kanunu’nun 18. maddesine 7194 sayılı Kanun’un 10. maddesi([1])
ile “Bu
madde kapsamındaki kazançları toplamı 103. maddede yazılı tarifenin dördüncü
gelir diliminde yer alan tutarı aşanlar bu istisnadan faydalanamazlar. Bu
durumda olanların, 94. maddenin birinci fıkrası kapsamında tevkifat yapma
yükümlülüğü yoktur.”([2])
şeklinde fıkra eklenerek yürürlüğe girmiştir. Uygulamaya ilişkin usul ve
esaslara ise 311 seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde([3])
yer verilmiştir.
Bu yazımızda,
serbest meslek kazançlarında istisna uygulamalarının
Gelir Vergisi Kanunu, KDV ve Vergi Usul Kanunu açısından değerlendirilmesine yönelik bilgilere ve
açıklamalara yer verilecektir.
II- SERBEST
MESLEK KAZANÇLARI
Serbest
meslek faaliyeti, Gelir Vergisi Kanunu’nun 65. Maddesinde “Her türlü serbest meslek
faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır.
Serbest meslek faaliyeti;
sermayeden ziyade şahsi mesaiye ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan
ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk
altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.
Tahkim işleri dolayısıyla
hakemlerin aldıkları ücretler ile kollektif, adi komandit ve adi şirketler
tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti neticesinde doğan kazançlar da,
serbest meslek kazancıdır.” şeklinde
tanımlanmıştır.
Serbest meslek erbabı GVK’nın 66. maddesinde, “ Serbest meslek faaliyetini mütat meslek
halinde ifa edenler, serbest meslek erbabıdır. Serbest meslek faaliyetinin
yanında meslekten başka bir iş veya görev ile devamlı olarak uğraşılması bu
vasfı değiştirmez.
Bu
maddenin uygulanmasında:
• Gümrük
Komisyoncuları, bilumum borsa ajan ve acenteleri, noterler, noterlik görevini
ifa ile mükellef olanlar;
• Bizzat serbest, meslek erbabı tarifine girmemekle beraber serbest meslek erbabını bir araya getirerek teşkilat kurmak veya bunlara sermaye temin etmek suretiyle veya sair suretlerle serbest meslek kazancından hisse alanlar.
