Yazar: Arif TEMİR*
I-
GİRİŞ
İşçinin iş sözleşmesinin feshi genel olarak
geçerli bir nedenle veya haklı bir nedenle yapılmaktadır. Geçerli nedenler 4857
sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinde belirtilenler kadar ağırlıklı olmamakla
birlikte, işin ve işyerinin normal yürüyüşünü olumsuz etkileyen durumlar
şeklinde tanımlanabilir. Bu nedenle, geçerli fesih için söz konusu olabilecek
nedenler, işçinin iş görme borcunu kendisinden kaynaklanan veya işyerinden
kaynaklanan sebeplerle ciddi bir biçimde olumsuz etkileyen ve iş görme borcunu
gerektiği şekilde yerine getirmesine olanak vermeyen nedenler olabilecektir.
Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin işveren tarafından feshedilmesi hali için,
Türkiye tarafından 9 Haziran 1994 tarihinde onaylanan 158 sayılı Hizmet
İlişkisine İşveren Tarafından Son Verilmesi Hakkındaki ILO (Uluslar arası
Çalışma Örgütü) Sözleşmesi’nde belirlendiği üzere, iş kanunumuzda da geçerli
bir sebep bildirme zorunluluğu getirilmiştir. Geçerli neden bildirme
zorunluluğu iş güvencesi kapsamında olan işyerlerinin işverenleri için
geçerlidir.
Bu yazımızda; işçinin iş sözleşmesinin
geçerli nedenle fesh edilmesinin usul ve esaslarını
açıklamaya çalışacağız.
II- GEÇERLİ NEDENLE İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESH EDİLMESİ
İşçinin iş sözleşmesini fesheden işveren,
işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya
işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Geçerli
sebep geniş kapsamlı bir kavramdır. Örneğin işçinin yeterliliği veya
davranışları işçinin kişiliği ile ilgili olan sebepleri oluştururken;
işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan sebepler ise işyeri
ile ilgili olmaktadır. Geçerli nedenleri belirli davranışlarla sınırlamak
mümkün değildir. Haklı nedenle fesih ile geçerli nedenle fesih arasındaki fark
olayın ağırlık derecesine göre belirlenmektedir. Dolayısı ile haklı nedenle
fesihleri, geçerli nedenle fesih kapsamında değerlendirmek, bazen de geçerli
nedenleri haklı fesih kapsamında değerlendirmek mümkün olabilmektedir. Örneğin
bir petrol istasyonunda pompacı olarak çalışan bir işçinin işyerinde sigara
içmesi bazı kesimlere göre geçerli nedenle işten çıkarılmayı
gerektirebilmektedir. Bazı kesimlere göre de bu durum işyerinin güvenliğini
açıkça tehdit ettiği için haklı nedenle feshi gerektirir. Geçerli nedenle
fesih, işçinin iş güvencesi kapsamında ise söz konusu iken haklı nedenle
fesihte ise bütün işçiler bu kapsama girmektedir. Haklı nedenle ve geçerli
nedenle iş sözleşmesinin fesh edilmesinde iki fesih türü açısından geçerli
olacak ayrımları yapma görevi yargıya ve öğretiye düşmektedir. Bu bağlamda 2003
yılından beri özellikle Yargıtay kararları bu alanda oluşmuş boşlukları
doldurma yönünde önemli bir katkı sağlamıştır. Ayrıca öğretide de bu ayrımın
sınırları ile yargı kararlarının incelenmesi yönünden önemli katkılar
yapıldığını belirtmek yargının yanı sıra öğretinin katkıları ile sağlanacaktır.
A-
İŞÇİNİN YETERSİZLİĞİNDEN KAYNAKLANAN NEDENLER
•
Ortalama olarak benzer işi görenlerden daha az verimli çalışma
• Gösterdiği niteliklerden beklenenden daha düşük
performansa sahip olma, işe yoğunlaşmasının giderek azalması,
•
İşe yatkın olmama,
•
Öğrenme ve kendini yetiştirme yetersizliği,
•
Sık sık hastalanma,
•
Çalışamaz duruma getirmemekle birlikte işini gerektiği şekilde yapmasını
devamlı olarak etkileyen hastalık,
