Yazar: Süleyman YÜKÇÜ*
I-
GİRİŞ
Ukrayna ile Rusya arasındaki savaş 24.02.2022’den
beri devam ediyor. Savaş şiddetle devam ederken konuya ilişkin görüşler
askerler, siyasetçiler, stratejistler, ekonomistler tarafından dile
getiriliyor. Biz bu makalede konuya Muhasebe açısından bakacağız.
Ukrayna ve Rusya savaşa hiç
girmeyebilirdi. Bu kadar can kaybı ve maddi kayıp yaşanmayabilirdi. Ancak iki
taraf da savaşmayı tercih etti. Savaş öncesi karşı taraftan olan beklentileri
karşılanmayınca savaşmak zorunda kaldılar. Savaşın nasıl sonuçlanacağı da henüz
belli değil.
Savaş öncesi beklentilerin ve savaş
sonrası sonuçlarının Ukrayna ve Rusya’yı doğrudan etkileyecek unsurları
bulunmaktadır. Savaşın bu yönü maliyet fayda açısından ayrıntılı
incelenmelidir.
Bu makalede konuya Ukrayna ve Rusya
açısından bakmanın yanında; asıl amaç konuyu Türkiye açısından maliyet ve fayda
analizine tabi tutmaktır.
II-
MALİYET-FAYDA ANALİZİ
Maliyet-fayda analizi Yönetim
Muhasebesinin bir konusudur. Her türlü kararda; o kararın yarattığı maliyetleri
öngörür, getirilerini dikkate alır, getiriler maliyetlerden fazla ise o kararı
alır ve uygularız. Birden fazla seçenek söz konusu olur çoğunlukla, mevcut
durum ve yeni alınacak karar. Böyle olduğunda kârı büyük
olanı tercih eder uygulamaya çalışırız. Yani getirisi ile maliyeti arasındaki
farkı (kârı) büyük olanı tercih eder uygularız. Karar seçenekleri ikiden fazla
da olabilir. Üçlü, beşli, … sonsuz da olabilir.
Maliyet-fayda analizinde analize dahil
edilen maliyet ve getiri kalemleri parasal olarak ölçülebilen kalemler
olabilir. Satış gelirinin tutarı, satın alma mahiyeti, ücret giderleri, nakliye
giderleri vb. gibi. Parasal maliyetlerin ve getirilerin yanı sıra parasal
olmayan maliyet ve getiriler de söz konusu olabilir.
III-
PARASAL OLMAYAN GETİRİ VE MALİYETLER
İşletmelerin, kişilerin veya ülkelerin karar aşamasında dikkate alması gereken unsurlar parayla ifade edilebilir. Kasa hesabı veya fiziksel kasayı ilgilendirir. Kasa girişi veya çıkışı gerektirir.
Herhangi bir karar aşamasında bir eylem,
gelişme ve objeye atfedilen önem herhangi bir para birimi ile doğruya yakın bir
şekilde ifade edilmesi çok zor veya imkânsız ise parasal olmayan bir maliyet
veya getiri unsuru ile karşı karşıyayız demektir. Parasal olmayan unsurlar kasa
ile ilgili değildir. Kasa giriş çıkışı gerektirmez. Duygular ile ilgilidir.
İnsan hayatının kaybedilmesi, kazanılması,
prestij, imaj kaybı, kazancı, moral, motivasyon kaybı kazancı, ilişkilerin
bozulması veya düzelmesi, psikolojik veya fiziksel alan kaybetme veya kazanma parasal
olmayan maliyet ve getiri unsurlarına örnek verilebilir.
Bugün için parasal olmayan maliyet ve
getiriler ileriki dönemlerde parasal maliyet ve getiriye dönüşebilir, neden
olabilir.
Sağlanan imaj ve prestij ile daha
fazla satış yapmak, kaybedilmesi ile satış kaybına uğramak biçiminde örneklenebilir.
IV- UKRAYNA VE RUSYA’NIN SAVAŞ
MUHASEBESİ
Ukrayna ve Rusya’nın savaşa girmeden
önce birbirlerinden ve dış dünyadan beklentileri vardı. Bütün strateji ve
eylemleri bu beklentileri yerine getirmek için sergilemekteydiler. İki ülkenin
beklentilerin beklentilerini ayrı ayrı ortaya koymaya çalışalım.
A- UKRAYNA’NIN BEKLENTİLERİ
1) Özgür ülke olma
