Yazar: Cansu ÜNLÜ*
I- GİRİŞ
Muhasebe standartları,
muhasebe uygulamalarının yöntemini belirleyerek hem uygulayıcılar
açısından, hem de finansal tablo kullanıcıları açısından finansal bilgilerin
güvenilir, doğru, gerçeğe uygun ve karşılaştırılabilir olmasını sağlamaktadır.
Stoklar ise bir şirketin ortaya çıkabilecek nitelikteki ani ihtiyaçları
karşılayabilmek ve üretimin kesintiye uğramadan devamlılığının sağlaması amacı
doğrultusunda her an el altında bulundurmakta olduğu mamul mal, ham madde ve
ara malları ifade eder. TMS 2 stoklar standardı ticari işletmelerde alım satım
konusu olan mallar ile üretim işletmelerinde alınan ve üretilen ürünlerin
maliyetlerinin hesaplanması ve bunların satımı ile ilgili ölçme, değerlendirme
ve izlenmesine ilişkin kuralları ve ilkeleri içermektedir.
Bu çalışmada, anılan standart
kapsamında maliyetlerin ölçümü, buna ilişkin teknikler ve net gerçekleşebilir
değer kavramının açıklanmasına ilişkin hususlar ele alınacaktır.
II-
STOKLARA İLİŞKİN SINIFLANDIRMA
Stok, bir firmanın ortaya çıkabilecek
ani ihtiyaçları karşılamak ve üretimin kesintiye uğramadan sürdürülmesini
sağlamak amacıyla her an el altında bulundurduğu mamul mal, ham
madde ve ara mallardır. Muhasebede stok
çeşitleri kendi içinde
hammadde, mamul ve yarı mamul stoku olmak üzere üçe ayrılmaktadır.
• Ham Madde
Stokları: Üretimi gerçekleştiren işletmeler için hammadde stoku oldukça büyük
önem taşımaktadır.
• Yarı Mamul
Stokları: Öncesinde üretim sürecine dâhil olmuş fakat son haline ulaşmamış
niteliğe sahip ürünlere yarı mamul denilmektedir. Çok aşamalı olan üretim
modüllerinde, aşamalardan herhangi birinde oluşabilecek bir sorun üretim
sürecinin sonlanamaması anlamına gelebilmektedir. Bundan dolayı bu tarz üretim
modüllerinde mevcut olan her bir aşama için stokta yarı mamul bekletilmesi söz
konusu olmaktadır. Bu sayede bir sorun çıksa dahi stokta mevcut olan yarı
mamuller kullanılarak üretimin sonuçlandırılması mümkün hale gelir.
• Mamul
Stokları: Üretim sürecini tamamlamış durumda olan, satışa ve teslimata hazır
haldeki ürünlere mamul denilmektedir.
Standartta
da stoklara ilişkin yaygın sınıflandırmanın ticari mal, üretim malzemeleri, hammadde, yarı mamuller
ve mamuller şeklinde olduğu ifade edilmektedir.
III- STOKLARIN ÖLÇÜMÜ
Stoklar, maliyet değeri ile net
gerçekleşebilir değerin düşük olanı üzerinden ölçülür.
A- TMS-2
STOKLAR STANDARDI KAPSAMINDA MALİYETLERİN ÖLÇÜMÜ
Türkiye
Muhasebe Standardı TMS 2’nin amacı, stoklarla ilgili muhasebe işlemlerini
açıklamaktır. Muhasebede stokların muhasebeleştirilmesi ile ilgili temel konu,
stokların bir varlık olarak muhasebeleştirilmesinde, kullanılmasında ve elden
çıkarılmasında gerçekleşen gelirler ile karşılaştırılacak olan ilgili maliyetin
belirlenmesidir. Anılan standart, stok maliyetlerinin, net gerçekleşebilir
değere indirgemeyi de içererek, nasıl saptanacağını ve gidere dönüşeceğini
açıklamakta ve ayrıca stok maliyetlerinin oluşumu, içeriği ile uygulanacak
değerleme yöntemleri hakkında da bilgi vermektedir.
TMS 2’de stoklar, işin normal akışı içinde satılmak üzere elde bulundurulan, satılmak amacıyla üretilmekte olan ya da üretim sürecinde veya hizmet sunumunda kullanılacak ilk madde ve malzemeler şeklinde bulunan varlıklar biçiminde tarif edilmektedir. Stokların maliyeti; tüm satın alma maliyetlerini, dönüştürme maliyetlerini ve stokların mevcut durumuna ve konumuna getirilmesi için katlanılan diğer maliyetleri içerir. Stokların satın alma maliyeti satın alma fiyatı, ithalat vergileri ve diğer vergiler (iade alınabilecekler hariç) ve…
