Kapıcıların da diğer çalışanlar gibi İş Kanunlarından doğan çeşitli hakları var. Bu haklardan en önemlilerinden biri de“ihbar tazminatı” ve “kötü niyet tazminatı”dır. Bilinmemesi başta olmak üzere çeşitli nedenlerle apartman yöneticilerince kapıcıya ödenmeyen ihbar ve kötü niyet tazminatı, gereksiz yere pek çok dava açılmasına yol açmaktadır. Kapıcılara hangi hallerde ihbar tazminatı ve kötü niyet tazminatı ödenmesi gerektiğini, aşağıdaki başlıklar altında özetleyebiliriz.
İHBAR TAZMİNATI
İşi bırakma ve işten çıkartma hallerinde gerek çalışanın, gerekse işverenin kayba uğramaması için işten ayrılma ve işten çıkartma İş Kanununda belli kurallara bağlanmıştır. Ayrıca bu kurallara ilave olarak; toplu iş sözleşmelerinde veya bireysel iş sözleşmelerinde çeşitli kurallar ilave edilebilmektedir. İşten çıkma ve işten çıkartılma kurallarına kapıcılar ile kapıcı çalıştıran apartman yöneticileri de tabi bulunmakta.
İş Kanununda, toplu iş sözleşmesinde veya iş sözleşmesinde belirtilen esaslara uymadan işi terk eden kapıcı, yönetime bildirim sürelerine ilişkin ücret tutarında bir tazminat ödemek zorunda. Aynı şekilde, belirlenen usul ve esaslara uymadan kapıcının işine son veren apartman yönetimi de bildirim sürelerine ilişkin ücret tutarında kapıcıya tazminat ödemek zorunda. Ödenen bu tazminata “ihbar tazminatı” deniyor. Apartmanda belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışan kapıcının iş sözleşmesinin feshinden önce, işten çıkartılacağının kendisine bildirilmesi gerekiyor. Bu süreye “bildirim süresi”denmekte.
BİLDİRİM SÜRELERİ
Bildirim süresinin ne kadar olacağı kapıcının hizmet süresine göre değişmekte. İş sözleşmeleri;
1) İşi altı aydan az sürmüş olan kapıcı için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,
2) İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan kapıcı için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört haftasonra,
3) İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan kapıcı için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı haftasonra,
4) İşi üç yıldan fazla sürmüş kapıcı için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra,
feshedilmiş sayılır. Yukarıda belirtilen sürelere ihbar süresi deniliyor.
Burada belirtilen ihbar süreleri yasada belirlenen asgari süreler olup, bu süreler kapıcı ve yönetimce iş sözleşmesinde artırılabilmektedir. Örneğin, hizmet süresi 6 aydan az sürmüş kapıcı için yasada belirtilen iki haftalık ihbar süresi iş sözleşmesinde dört haftaya çıkartılabilir.
Gerek kapıcı işten çıkacağını, gerekse apartman yönetimi kapıcıya işten çıkartılacağını bir yazı ile karşı tarafa bildirecektir. Yazıda ihbar süresinin ne zaman başlayacağı ve ne zaman biteceğini açıkça belirtecektir.
Apartman yönetimi kapıcıyı ihbar süresine uymadan işten çıkartırsa, kapıcıya veya kapıcı ihbar süresine uymadan işten çıkması halinde, apartman yönetimine ihbar süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır (Geniş bilgi için Bkz. Arif TEMİR, Apartman Yönetimi ve Kapıcılar, Ankara 2009, tıklayınız).
İHBAR HANGİ ÜCRET ÜZERİNDEN HESAPLANIR?
İhbar tazminatı, kapıcının giydirilmiş son ücreti üzerinden ödenir. Giydirilmiş ücret; işçinin aylık ücretine ek olarak ödenenikramiye, yakacak yardımı, yol yardımı gibi para veya para ile ölçülen menfaatlerinin normal ücretine ilave edilmesiyle bulunan ücrettir. Kıdem tazminatı ödemesinde olduğu gibi, ihbar tazminatı ödemesi de giydirilmiş ücret üzerinden yapılacaktır.
İHBAR TAZMİNATINDAN VERGİ KESİLİR Mİ?
Genel olarak ihbar tazminatı gelir vergisine tabi olmakla birlikte, kapıcılara ödenen ücretler gelir vergisinden muaf tutulduğundan, kapıcılara ödenen ihbar tazminatından hem gelir vergisi hem de damga vergisi kesintisi yapılmayacaktır.
KÖTÜ NİYET TAZMİNATI ÖDENMESİ
Kapıcının iş sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumlarda, kapıcıya ihbar tazminatından ayrı olarak, bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenmesi gerekiyor. Bu tazminata “kötü niyet tazminatı”deniyor. Kötü niyet tazminatı 4857 sayılı İş Kanununda iş güvencesinden yararlanmayan kapıcılar için öngörülmüştür.
Örnek: Bir apartman kapıcısının, fazla çalışma ücreti ödenmemesi, yıllık izin kullandırılmaması veya ücretinin ödenmemesi ya da geç ödenmesi gibi nedenlerden dolayı apartman yönetimini Sosyal Güvenlik Kurumuna şikâyet etmesi veya dava açması halinde, apartman yönetimi işine son vermişse, bu durumda iş sözleşmesi kötü niyetle fesih edilmiş sayılıyor. Ve kapıcıya ihbar tazminatının üç katı kadar da kötü niyet tazminatı ödenmesi gerekiyor.
Kötü niyet tazminatı bir hizmet karşılığı ödenmeyip, tazminat mahiyetinde yapılan bir ödeme olduğundan gelir vergisi kesintisi yapılmaması gerekiyor. Ancak binde 7,59 oranında damga vergisi kesintisi yapılması gerekiyor.
