E-Yaklaşım / Ocak 2025 / Sayı: 385
I- GİRİŞ
Geleceğe dair ekonomik belirsizlikleri yönetmek ve yatırımları korumak isteyenler için sunulan finansal araçlardan biri de forward sözleşmeleri ya da başka bir deyişle forward işlemleridir. Forward, varlık alım veya satımını gelecekte belirli bir tarihte garantilemek amacını taşır. Risk yönetimi ve geleceğe dair belirsizlikleri minimize etme konusunda kullanılan bir stratejidir.
Şirketler faaliyetleri doğrultusunda ortaya çıkan Türk Lirası ihtiyacı için forward işlemlerini tercih etmektedirler. Bu şekilde yapılan işlemler bilançonun pasifinde ve aktifinde yer almamakta, bahse konu işlemlere ilişkin sözleşmelerde yer alan tarihlerde cari döviz kurunun durumuna göre oluşan kur farkı gelir veya giderleri gelir tablosuna yansıtılmaktadır. Bu doğrultuda forward işlemlerinden kaynaklanan kur farkı giderlerine finansman gider kısıtlamasının uygulanması hususu yazımıza konu edilecektir.
II- FORWARD İŞLEMLERİ
Forward işlemler, yatırımcıların sıkça karşılaştığı terimler arasında yer alır. Bu işlem; malın ileri bir tarihte teslim edilmek üzere vadesinin, miktarının ve fiyatının bugünden belirlenerek sözleşmeye bağlanmasıdır. Forward işlemler; döviz, altın veya bir mal üzerinden yapılabilir.
Forward işlemlerini daha iyi açıklayabilmek için öncelikle forward kelimesinin finans ekosistemindeki anlamını aydınlığa kavuşturmak gerekir. Forward işlemler terimi ise vadeli işlemler olarak Türkçeye çevrilebilir. Finansta vadeli sözleşme veya kısaca vadeli işlem iki taraf arasında sözleşme olarak kararlaştırılan fiyattan belirli bir gelecekteki zamanda bir varlık satın almak veya satmak için yapılan standartlaştırılmamış bir sözleşmedir ve bu da onu bir tür türev araç haline getirir. Örneğin petrol endüstrisinde, belirli sayıda varil petrol satmak için vadeli bir sözleşmeye girmek, petrol fiyatlarındaki olası aşağı yönlü dalgalanmalara karşı koruma sağlamak için kullanılabilir. Vadeli işlemler ayrıca büyük uluslararası satın alımlar yaparken döviz kurlarındaki değişikliklere karşı korunmak için de yaygın olarak kullanılır. Vadeli piyasa bir finansal aracın veya varlığın gelecekteki teslimat için fiyatını belirleyen tezgah üstü bir pazardır. Vadeli piyasalar, bir dizi aracın ticareti için kullanılır, ancak terim öncelikle döviz piyasasına atıfta bulunularak kullanılır.
Vadeli piyasalarda yapılan forward işlemler ise gelecekte belirli bir tarih ve fiyattan varlığın satın alınmasına veya satılmasına dair yapılan sözleşmelerdir. Forward işlem sözleşmeleri ve gerçekleştirilen işlemler, taraflar arasında özel olarak düzenlenir ve borsada işlem görmez. Bu tür uygulamalar genel olarak borsada risk yönetimi amacıyla kullanılır.
İki taraf arasında gelecekte bir tarihte gerçekleşecek varlık alım satımını düzenleyen forward sözleşmelerinde belli başlı unsurlar bulunur. Ancak taraflar arasında esneklik sunduğundan bu şartlar değişkenlik gösterebilir.
Forward sözleşmelerde yer alan başlıca detaylar şunlardır:
. Sözleşmeye konu olan varlığı (örneğin, döviz, emtia, hisse senedi) ve bu varlıktan ne kadar alım/satım yapılacağını belirtir. Örneğin, döviz sözleşmesinde, hangi para birimi ve bu para biriminden ne kadar alım / satım yapılacağı belirtilir.
. Sözleşmenin vadesi, önceden tanımlanmış tarihte veya tarih aralığında işlemin gerçekleştirileceği zaman dilimini işaret eder. Dolayısıyla vade tarihi, sözleşmenin sona ereceği ve tarafların anlaşmayı yerine getireceği tarihtir.
