Yazar: HALDUN DARICI

  Yazar: Haldun DARICI*   E-Yaklaşım / Aralık 2024 / Sayı: 384     I- GİRİŞ [1]   “2025 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Teklifi” 17 Ekim 2024 tarihinde Meclise sunulmuştur. Teklifin önce Plan ve Bütçe Komisyonunda daha sonra da Genel Kurulda görüşülmesinden sonra yıl sonuna kadar yasalaşması beklenmektedir.   Yeni bütçeyle ilgili teklifte, merkezi yönetimin bütçe giderleri 14 trilyon 731 milyar, bütçe gelirleri 12 trilyon 800 milyar, bütçe açığı ise 1 trilyon 930 milyar olarak öngörülmüştür.   Bütçe gerekçesinde belirtilen tahminler yapılırken; GSYH’nin yüzde 4 büyüyeceği, GSYH deflatörünün yüzde 33,9, yılsonu TÜFE’nin  yüzde 17,5 olacağı, dış ticarette ihracatın 279,6,…

  Yazar: Haldun DARICI*   E-Yaklaşım / Kasım 2024 / Sayı: 383     I- GİRİŞ   Orta Vadeli Programlar merkezi yönetim bütçesinin  hazırlık sürecini başlatan önemli politika belgeleridir. Programlar önemlidir zira bu Programlarda, içerisinde bulunulan yıla ait temel ekonomik büyüklüklerle ilgili gerçekleşme tahminlerine, bu tahminler çerçevesinde belirlenen üç yıllık makroekeonomik hedeflere ve uygulanacak politikalara, toplam gelir ve gider tahminleri ile bütçe büyüklüklerine, merkezi yönetim bütçesinin ödenek teklif tavanlarına, reform alanlarıyla ilgili düzenlemelere vb. yer verilmektedir. Kısaca bu Programlar ekonomide izlenecek genel yol haritasını göstermektedir.   Belirtilen hususlar Orta Vadeli Programların oldukça geniş kapsamlı belgeler olduğunu ve bu belgelerin yakın…

  Yazar: Haldun DARICI*   E-Yaklaşım / Ekim 2024 / Sayı: 382     I- GİRİŞ   2024-2026 dönemine ait Orta Vadeli Program’da (OVP) kamu maliyesi alanında yer verilen önemli tedbirlerden biri de “vergi harcamalarının gözden geçirilerek, etkin olmayan istisna, muafiyet ve indirimlerin kaldırılacağı” yönündeki tedbir olmuştur. Bu çerçevede Ağustos ayında yürürlüğe giren yeni vergi paketiyle ilgili 7524 sayılı yasanın Genel Gerekçesinde, programda belirtilen söz konusu tedbire yer verildikten sonra, bazı istisnaların kaldırılması, bazı istisnaların da uygulanma şeklinin değiştirilmesi hedeflerine hizmet etmek üzere ilgili kanunlarda düzenlemeler yapıldığına yer verilmiştir.   Ağustos ayında yürürlüğe giren yeni vergi paketiyle ilgili 7524 sayılı…

  Yazar: Haldun DARICI*   E-Yaklaşım / Eylül 2024 / Sayı: 381     I- GİRİŞ   Ülkemizde yakın dönemde (2022-2024) merkezi yönetim bütçesini etkileyen önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bunlar, geçtiğimiz yıl yaşadığımız büyük deprem felaketi, yine geçtiğimiz yıl ve bu yıl yapılan seçimler ve yüksek enflasyon olarak belirtilebilir. Bu gelişmeler, ilgili kanunlarda yeni düzenlemeler, değişiklikler yapılmasına dolayısıyla bütçenin harcama ve gelir tarafında da önemli gelişmelere neden olmuştur.   Bütçenin harcama tarafında, örneğin bir taraftan son iki yılda ek ödenek kanunları çıkarılırken, diğer taraftan da EYT gibi konularda düzenlemeler yapıldığı görülmüştür. Vergisel alanda ise, harcamalardaki büyümelerin karşılanması amacıyla, son iki yılda…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Ağustos 2024 / Sayı: 380 I- GİRİŞ   2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesinin Mayıs ayına ait uygulama sonuçları açıklandığında, bütçenin aylık gelirlerinin sürpriz şekilde bir trilyonu aştığı görülmüştür. Sürpriz bir şekilde ifadesi kullanılmıştır, zira yılın ilk dört ayında bütçenin aylık gelirleri ortalama olarak 550 milyar TL civarında gerçekleşmiştir. Dolayısıyla bütçe gelirlerinde Mayıs ayında sağlanan bir trilyon liralık hasılatın nasıl sağlandığı merak konusu olmuştur. Bu itibarla çalışmada Mayıs ayında bütçe gelirlerinde sözü edilen gerçekleşme ve nedenleri üzerinde durulmuştur.   Mayıs ayında bütçe gelirleri bir trilyonu nasıl aşmıştır, ilerleyen aylarda da bu seviyelerde gerçekleşmeler tekrar söz konusu…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Temmuz 2024 / Sayı: 379 I- GİRİŞ Geçtiğimiz son iki yılda, merkezi yönetim bütçe kanunlarına ilaveten yıl içerisinde ek ödenek kanunlarının veya bir başka ifadeyle ek bütçelerin çıkarıldığı görülmüştür. Oysa 2000’li yıllarda, en son olarak 2001 yılında ek ödenek kanununun çıkarılmış olduğu ve uzun süre ek ödenek kanunlarına müracaat edilmemiş olduğu gözlenmektedir. Sözü edilen ek ödenek kanunlarından, 2022 yılında çıkarılan 7414 sayılı kanunla genel ve özel bütçeli idarelerin bütçe tertiplerine toplam 1.080,5 milyar TL, geçtiğimiz yılda ise çıkarılan 7457 sayılı kanunlada 1.119,5 milyar TL eklenmiştir. Aynı yıllardaki genel bütçelerin gelir tahminlerinde de eklenen ödenekler seviyesinde…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Haziran 2024 / Sayı: 378 I- GİRİŞ Yakın bir dönemde Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet ŞİMŞEK tarafından ekonomik gelişmelerle ilgili yapılan açıklamalar çerçevesinde; enflasyonist yeni vergi getirilmeyeceği, katma değer vergisi genel oranı ile kurumlar vergisi ve gelir vergisinin artırılmayacağı belirtildikten sonra “bu konuda çok netiz, ama istisnaları, muafiyetleri, indirim oranlarını gözden geçireceğiz. Bunlarda verimlilik ne durumda bakacağız.” açıklamalarına yer verilmiştir([1]). Belirtilen açıklamalar, yapılması muhtemel vergi düzenlemeleriyle ilgili olarak önceliğin vergi istisna ve muafiyetlerinde bir başka deyimle vergi harcamalarında olacağını göstermektedir. Bu itibarla, konunun güncelliği nedeniyle vergi harcamaları çalışma konusu olarak seçilmiştir. Çalışmada vergi harcamalarının mahiyeti ve…

  Yazar: Haldun DARICI*   E-Yaklaşım / Mayıs 2024 / Sayı: 377     I- GİRİŞ   Çalışmanın başlığında belirtilen iki vergi, geçtiğimiz yılın bütçesinde vergi gelirlerinde en yüksek performans gösteren vergileri, harcama kalemi ise harcamalarda en yüksek artış gösteren harcamayı göstermektedir. Geçtiğimiz yıl vergi gelirlerinin milli gelire oranı bir önceki yıla göre 1,4 puan artış gösterirken, bu artışın 0,7 puanı Dahilde Alınan Katma Değer Vergisine, 0,7 puanı da Özel Tüketim Vergisine ait olmuştur. Diğer vergilerdeki gelişmeler de dikkate alındığında, 2023 yılında vergi gelirlerindeki performans artışında söz konusu vergilerin etkili olmuş olduğunun belirtilmesi gerekir. Bütçenin harcama tarafında ise 5,5 puanlık…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Nisan 2024 / Sayı: 376 I- GİRİŞ 2024 yılının ilk ayına ait bütçe uygulama sonuçları belli olmuştur. Bu sonuçlara göre, Ocak ayında bütçe açığı 150,7 milyar TL olarak gerçekleşirken, Hazinenin nakit açığı da 207,1 milyar olmuştur([1]). Belirtilen sonuçlar iki açıdan dikkat çekici bulunmuştur. Bunlardan birincisi, 2023 yılının tamamında 625 milyar TL olan Hazine’nin nakit açığının, bu yılın ilk ayında 207,1 milyar gibi yüksek bir seviyede gerçekleşmiş olmasıdır. İkinci husus ise, nakit açığının bütçe açığının 56,4 milyar TL üzerinde gerçekleşmiş olmasıdır ki önümüzdeki aylarda da bu yöndeki gelişmenin devam etmesi beklenmektedir. Açıklanan hususlar, içerisinde bulunduğumuz yılda Hazine’nin nakit dengesinin bütçe dengesinden daha önemli olacağını,…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Mart 2024 / Sayı: 375 I- GİRİŞ Geçtiğimiz ayda 2023 yılına ait bütçe uygulama sonuçları açıklandığında ilginç bir sonuç ortaya çıkmıştır. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca yayımlanan istatistiki verilere göre, 2023 yılında Merkezi Yönetim Bütçesinin açığı 1.375 milyar TL olarak gerçekleşirken, Hazine’nin nakit açığı 625 milyar TL olmuştur. Böylece Hazine’nin nakit dengesi ile bütçe dengesi arasında 750 milyar gibi oldukça büyük bir fark ortaya çıkmıştır. Oysa geçmişteki uygulamalar çerçevesinde, bütçe dengesiyle Hazine’nin nakit dengesinin birbirine yakın seviyelerde gerçekleştiği göz önüne alındığında, ortaya çıkan büyük farkın nedeni kamu oyunda da haklı olarak merak konusu…