Yazar: HALDUN DARICI

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Şubat 2024 / Sayı: 374 I- GİRİŞ Ülkemizde yakın bir dönemde çıkarılan plan ve programların değişmeyen bir özelliği de istisna, muafiyet ve indirimlerin kaldırılmasıyla ilgili düzenlemelere yer verilmesi olmuştur. Örneğin, geçtiğimiz yılın Eylül ayında çıkarılan Orta Vadeli Program’da, vergi harcamalarının gözden geçirilerek, etkin olmayan istisna, muafiyet ve indirimlerin kaldırılacağı belirtilirken, Ekim ayında yayımlanan On İkinci Kalkınma Planında da yine benzeri ifadelere yer verilerek, vergi kanunlarının gözden geçirileceği ve etkin olmayan istisna, muafiyet ve indirimlerin kaldırılacağı öngörülmüştür. Plan ve programlarda, belirtilen düzenlemelere sıklıkla yer verilmesinin nedeni, vergi kanunlarımızda istisna ve muafiyetlerin son dönemlerde yoğunluk…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Ocak 2024 / Sayı: 373 I- GİRİŞ Ülkemizin ilk kalkınma planı olan “Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1963-1967)” Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan Karma Komisyonu, Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi’nde görüşülerek 21.11.1962 tarihinde onaylanmış ve 03.12.1962 tarihli ve 11272 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Nihai plan olan “On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028)” ise Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda 31.10.2023 tarihinde onaylanmış ve 01.11.2023 tarih ve 32356 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Sözü edilen ilk plan Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı tarafından hazırlanırken, nihai plan Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanmıştır. Kalkınma planlarıyla ilgili…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Aralık 2023 / Sayı: 372 I- GİRİŞ Orta Vadeli Programın (2024-2026) Eylül ayında yayımlanmasından sonra Ekim ayında önce 2024 Yılına ait Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Teklifi Meclis Başkanlığı’na sunulmuş daha sonra da 2024 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’na Resmi Gazete’de yer verilmiştir([1]). Böylece yayımlanan Programlar ve bütçe teklifiyle birlikte önümüzdeki yılda ekonomik alanda uygulanacak politikalar ile alınacak somut tedbirlerin ayrıntıları da belli olmaya başlamıştır. Çalışmada, söz konusu Programlar ile Meclise sunulan bütçe teklifi dikkate alınarak, deprem kaynaklı harcamaların bütçeye getirdiği ilave yükler ve bütçe açıklarına etkisi ile 2024 yılı bütçesinde öngörülen vergi gelirlerindeki artışların nasıl sağlanacağı…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Kasım 2023 / Sayı: 371 I- GİRİŞ Orta Vadeli Programlar (OVP) merkezi yönetim bütçesinin hazırlık sürecini başlatan dökümanlardır ve bu Programlardan 19. Eylül ayının ilk haftası içerisinde yayımlanmıştır. 2024-2026 dönemini kapsayan bu yeni Programda, önümüzdeki üç yıldaki makroekonomik hedefler ile uygulanacak politikalara ve merkezi yönetim bütçesinin ödenek teklif tavanlarına yer verilmiştir ([1]). Ekonomik gelişmeler çerçevesinde yapılan bazı açıklamalar nedeniyle, bu yıl yayımlanan Orta Vadeli Programa kamuoyunda daha yoğun bir ilgi gösterilmiş ve özellikle Programın hedefleri ile uygulanacak politikalar irdelenmiştir. Bu çalışmada ise oldukça geniş kapsamlı bir doküman olan Programın kamu maliyesi içerisinde yer verilen vergi…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Ekim 2023 / Sayı: 370 I- GİRİŞ 2023 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesiyle ilgili olarak Temmuz ayında iki önemli gelişme yaşanmıştır. Bunlardan birincisi çıkarılan Ek Bütçe Kanunu ile genel ve özel bütçeli dairelerin bütçelerine 1.119,5 milyar TL ödenek eklenmesi ve gelir tahmininin de aynı tutarda artırılmış olmasıdır. İkincisi ise kamuoyunda Torba Yasa olarak adlandırılan düzenleme ile kurum bütçelerinin personel giderleri ve diğer bazı tertiplerine ödenek eklenmesi konusunda Cumhurbaşkanı’nın yetkili kılınmış olmasıdır. Böylece 2023 yılı bütçesine, bir yandan ek ödenek kanunu ile ödenek eklenirken, diğer yandan da belirlenen tertiplere Cumhurbaşkanı Kararı ile ödenek ilavesinde bulunulmuş…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Eylül 2023 / Sayı: 369 I- GİRİŞ 2023 yılı bütçesinin kabulünden sonra bütçenin yılı içerisindeki uygulamalarında önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bütçe harcamaları Şubat ayında yaşanan deprem ve Mayıs ayında yapılan seçimlerin de önemli etkileriyle giderek büyürken, bu harcamaları finanse etmek amacıyla vergi gelirlerini artırıcı tedbirler alınması yoluna gidilmiş ayrıca net borç kullanım tutarı da artırılmıştır. Bu gelişmeler sonucunda kurumların ödenek ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Ek Bütçe Kanunu da kabul edilerek, gider ve gelirler benzer seviyelerde artırılmıştır. Ancak kamuoyunda Ek Bütçe Kanunu’nda öngörülmüş olan vergi gelirlerinin tahsili için vergisel alanda alınmış olan tedbirlerin yeterli olmayacağı ve Sonbahar aylarında…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Ağustos 2023 / Sayı: 368 I- GİRİŞ Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından Mayıs ayı sonunda yapılan açıklamalara göre, 2023 yılının birinci çeyreğinde Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) yüzde 4 oranında artarken, hane halklarının tüketim harcamaları da sabit fiyatlarla yüzde 16,2 oranında artmıştır. Bu çerçevede harcama yöntemiyle GSYH bileşenlerinin büyüme hızlarına bakıldığında büyümeye en büyük katkının sözü edilen tüketim harcamalarından geldiği anlaşılmaktadır. Öte yandan tüketim harcamalarının son iki yılda da yüzde 15,1 ve 19,7 oranlarında artmış olduğu dikkate alındığında, ülkemizde tüketim harcamalarındaki artışların içerisinde bulunduğumuz yılda da devam etmekte olduğunu vurgulamak uygun olacaktır. Tüketim harcamalarımızın bu…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Temmuz 2023 / Sayı: 367 I- GİRİŞ 2023 yılının ilk dört aylık bütçe uygulama sonuçları Hazine ve Maliye Bakanlığınca açıklanmış olup bu sonuçlar bütçe uygulamalarıyla ilgili iki önemli gelişmeyi ortaya koymuştur. Bunların ilki, geçtiğimiz yılda bir önceki yıla göre yüzde 102,0 oranında artış göstermiş olan vergi gelirlerinin bu yılın ilk dört ayı sonunda yüzde 46,0 oranında artmış olmasıdır. İkinci olumsuz gelişme ise geçen yılın Nisan ayı sonunda 19,4 milyar TL’den ibaret olan bütçe açığının, bu yılın aynı döneminde 382,5 milyar gibi çok yüksek seviyelere ulaşmış olmasıdır. Bu gelişmeler yılın ilk dört ayı sonundaki bütçe uygulamalarının üzerinde durulmasını gerektirmektedir. Çalışmada esas olarak belirtilen gelişmeler ve nedenleri üzerinde durulmuştur.…

Yazar: Haldun DARICI*   E-Yaklaşım / Mayıs  2023 / Sayı: 365   I- GİRİŞ   Bilindiği üzere geçtiğimiz yılda genel bütçenin vergi gelirleri bir önceki yıla göre yüzde 102,0 gibi oldukça yüksek seviyelerde bir artış göstererek 2.353,3 milyar olarak gerçekleşmişti. Aynı yıldaki enflasyonun yüzde 64,3 olduğu dikkate alındığında, TÜFE’nin oldukça üzerinde olan bu gerçekleşme nedeniyle vergi gelirlerinde güçlü bir performans sağlanmış olduğu yönünde kamuoyunda genel bir kanaat oluşmuştu.   Ancak konuyla ilgili kesin değerlendirmelerde bulunabilmesi için vergi gelirlerinin Gayrisafi Yurt İçi Hâsıla (GSYH) oranlarına da bakılması gerekmektedir ki 2022 yılına ait GSYH sonuçları henüz Şubat ayı sonu itibarıyla belli olmuştur.…

Yazar: Haldun DARICI* E-Yaklaşım / Mart 2023 / Sayı: 363 I- GİRİŞ 2022 yılında vergi gelirlerindeki gelişmeler şöylece özetlenebilir: 2022 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda 1.258,3 milyar TL vergi geliri elde edilmesi hedef alınmıştır. Haziran ayında çıkarılan Ek Bütçe Kanunu’nda bu miktara 927,7 milyar ilave edilmiş ve vergi gelirlerinde yeni hedef 2.186,0 TL olarak belirlenmiştir. Eylül ayında çıkarılan Orta Vadeli Programda ise yılsonunda elde edilecek vergi geliri 2.269,6 milyar TL olarak tahmin edilmiştir. Geçtiğimiz ayda yayımlanan bütçe uygulama sonuçlarına göre de elde edilen vergi geliri 2.353,3 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Belirtilen gelişmeler, 2022 yılında vergi gelirlerinin bütçede başlangıçta öngörülen hedefin…