Yazar: Seçkin CENKIŞ*
I-
GİRİŞ
Ortaklarının
ihtiyaçlarını karşılamak üzere karşılıklı yardımlaşma ve dayanışma anlayışı
çerçevesinde bir araya gelerek oluşturulan kooperatifler, belli bir büyüklüğe
ulaştıklarında, ortakların tamamının kooperatif faaliyetlerinin ve muhasebe
işlemlerini takip edebilmeleri mümkün olamamaktadır. Bu sebeple kooperatifin
işlemlerini ve yöneticilerin faaliyetlerini ortaklar adına denetlemek üzere
belli mekanizmalar geliştirilmiştir.
Ortaklardan aldığı yetki ile
kooperatifleri denetleyen bir organ olan denetim kurulu veya denetçiler, Kanun
ve anasözleşme ile kendilerine verilen görevlerini yerine getirirken bazı
durumlarda etkili sonuçlar elde ederlerken bazen kendisinden beklenen denetim
faaliyetini yerine getirememektedirler.
Kooperatifin başarılı olması,
ortakların menfaatlerinin korunması, yanlışlık yapma eğiliminin azalması,
işlemlerin mevzuata uygun yürütülmesi ve eksikliklerin giderilmesi gibi pek çok
işlevi olan denetim konusunda, mevzuatımızda yapılan değişiklik ile organ
olarak görev yapan denetim kurulunun yanı sıra belli büyüklüğe ulaşan
kooperatifler için dış denetim de öngörülmüştür.
II-
KOOPERATİFLERDE ORGAN OLARAK GÖREV YAPAN DENETÇİLERE İLİŞKİN YENİLİKLER
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’na
göre denetçiler kendilerini bu göreve getiren kooperatif genel kurulu namına,
kooperatifin bütün işlem ve hesaplarını tetkik etmek, incelemek yetkisine
sahiptirler. Denetçiler, yaptıkları inceleme sonucunda buldukları noksan ve
hataların giderilmesi için gerekli tedbirleri almak üzere ilgili makam ve
organlara haber vermek durumundadırlar.
Kooperatiflerde denetçiler ve
yedekleri genel kurul tarafından seçilmekte ve denetçilerin ile yedeklerinin
kooperatif ortaklarından olmaları şartı bulunmamaktadır. Genel kurul, denetleme
organı olarak görev yapmak üzere en fazla dört yıl için en az bir veya daha
fazla denetçi seçmektedir.
Ortakların menfaatlerinin korunması ve kooperatiflerin yanlışlık yapmaması bakımından denetçilerin yerine getirmekle yükümlü oldukları görevler büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle kooperatifi denetlemek üzere seçilecek denetçilerin belli bazı özellikleri taşıması gereklidir.
Denetim kurulu üyelerinde aranan
şartlar Kooperatifler Kanunu’nun 65. maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereği,
yine aynı Kanun’un 56. maddesinin birinci fıkrasının (1) ve (3) numaralı
bentlerinde yer alan hükümlerde belirlenmiştir. Buna göre denetçiliğe seçilecek
kimselerde;
• Türk vatandaşı
olmak,
• Devletin
güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı
suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni
kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat
karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık
suçlarından ya da Kooperatifler Kanunu hükümlerine göre mahkûm olmamak
şartları aranacaktır.
Yukarıdaki
şartlara ilaveten, Bakanlık tarafından hazırlanan örnek anasözleşmelerle de
denetçiler için bazı şartlar getirilmiştir. Kooperatifler tarafından kabul
edilen anasözleşmelere göre bunları görebilmek mümkündür.
