Yazar: Burcu ŞENSOY*
I- GİRİŞ
Uzaktan çalışmanın
yaygınlaştığı dönemde, yurt dışında yaşayan birinin Türkiye’de iş bulması
mümkün mü?
Çalışanların Türkiye’de
bulunmadan işe başlayıp çalışmasının mümkün hale geldiği pandemi döneminde sigorta başlangıcı sırasında yurt dışında
olanın durumunu ele alacağımız bu çalışmamızda uzaktan çalışmanın sahte
sigortalılığı arttırdığı gerçeğini ve bunu önlemek için yapılan düzenlemeleri
ele almaya çalışacağız.
II- SİGORTALILARIN YURT DIŞINDA BULUNMALARI VE
TESPİTİ
5510
sayılı Kanuna göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından
çalıştırılanlar Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında
sigortalı sayılmaktadır. Diğer taraftan, Kanuna göre sigortalılık fiili
çalışmaya dayanmaması halinde iptal edilmekte olup kişilerin çalışmadıkları
halde çalışmış gibi gösterilmesi sahte sigortalılık anlamına gelmekte, fiili
çalışma ve sahte sigortalılık, Kurumun denetim ve kontrolle görevli
memurlarınca iptal edilmektedir.
Sigortalıların
görev ve işleri nedeniyle yurt dışında bulundukları sürelerin tespiti için Sosyal Sigorta
İşlemleri Yönetmeliği’nin 86. maddesine göre;
5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci
fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında sigortalı olanlar için işverenlerince
görevlendirildiklerine dair görev belgesinin ve 4. maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı olanlar için işleri nedeniyle yurt
dışına çıkacaklarına dair beyan belgesi ile bunu destekleyen belgelerin ibrazı
istenmektedir.
Denetmenler iş ilişkisinin devam ettiğini,
kişinin fiilen çalıştığını ve iş görme borcunu yurtdışından sürdürdüğüne dair
işverenin sunacağı deliller ışığında bir değerlendirme yaparlarsa bu durumda
sigortalılıkların iptal olması söz konusu olmayacaktır.
Sigorta başlangıcında Türkiye’de olduğu ve
devamında yurt dışına çıkış yaptığı tespit edilen kişiler için Sosyal Güvenlik
Kurumu, denetimde işveren tarafından gönderildiğinin ispatını esas almaktadır.
Sosyal Güvenlik Denetmenlerinin gerçekleştirdiği bu denetimler esnasında bu
durum işveren tarafından yurt dışı görevlendirme belgesi, uçak bileti, otel
masraflarının ödenmesi v.b. gider kayıtları üzerinden belgelendirilmelidir. Bu
durumda Sosyal Güvenlik Denetmenleri çalışanların sigortalılık sürelerini
geçerli saymaktadır. Aksi durumda ise işverenin belgelendirememesi halinde,
yurt dışına çıkış tarihinden önceki süreler geçerli sayılmakta ancak yurtdışına
çıkış tarihinden sonraki süreler sahte sigortalılık kapsamında
değerlendirilerek yurt dışına çıkış tarihinden sonraki çalışmalar iptal
edilmektedir.
III- ÜLKEMİZ İLE ULUSLARARASI SOSYAL GÜVENLİK
SÖZLEŞMESİ OLMAMASI HALİNDE YAPILMASI GEREKEN İŞ VE İŞLEMLER
A- ÜLKEMİZ İLE
ULUSLARARASI SOSYAL GÜVENLİK SÖZLEŞMESİ BULUNMAYAN ÜLKELERDE İŞVERENLER
TARAFINDAN YAPILMASI GEREKEN İŞLEMLER
Ülkemiz ile uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri, 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılmaktadır ve Kanun’un 5. maddenin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında haklarında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanmaktadır. Bunların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmak istemeleri halinde isteğe bağlı sigortalı olmalarına imkân sağlanmış, isteğe bağlı sigortalılık statüsü (a) bendi (SSK) kapsamında sigortalılık olarak değerlendirilmiştir. İsteğe bağlı sigortalı olmayanlar Türkiye’ye döndükten so…
