Yazar: Erol TÜRK*
I-
GİRİŞ
İşveren, işçisinin iş sözleşmesini
feshettiğini bildiren ihtarnamede geçerli sebep göstermek zorundadır. Geçerli
bir sebep göstermediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığını iddia eden
işçi İş Yasası’ndan doğan haklarını kullanacaktır. Yargılama sonunda feshin
geçersizliğine karar verildiğinde, işveren, işçisine kıdem ve ihbar tazminatı
ödemek zorundadır. Açılan işe iade davasında da işçi lehine karar verilirse
işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçiyi bir ay içinde
işe başlatmazsa, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında
tazminat ödemekle yükümlü olur.
II-
YASAL DÜZENLEME
İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih
bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep
olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay
içinde arabulucuya başvurarak işe iade davası açabilir. Arabuluculuk
görüşmeleri sonuçsuz kalırsa arabuluculuk son tutanakları ile birlikte iş
mahkemesinde işe iade davası açabilir. Toplu iş sözleşmesinde düzenlenmiş bir
hüküm varsa veya taraflar anlaşırlarsa uyuşmazlık aynı sürede özel hakeme
götürülür.
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını
ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını
iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Geçerli sebeple
yapılan fesih ile işverenin haklı nedenle fesih hakkı benzer gibi görünse de
birbirinden farklıdır.
III-
İŞVERENİN HAKLI NEDENLE FESİH HAKKI
İşveren, Yasa’da belirlenen şartlardan
birinin gerçekleşmesi halinde, süresi belirli olsun veya olmasın, işçisinin iş
sözleşmesini sürenin bitimini beklemeden feshedebilecektir. 4857 sayılı İş
Yasası haklı fesih nedenlerini dört başlık altında düzenlemiştir. Bu sebepleri
sırasıyla açıklamaya çalışalım.
Birinci gurup sağlık sebepleri başlığı altında
toplanmıştır.
• İşçinin bilerek ve isteyerek kendini
sakatlaması veya derli toplu olmayan yaşayışından yahut içkiye düşkünlüğünden
doğacak bir hastalığa yakalanması veya engelli hâle gelmesi durumunda, bu
sebeple doğacak devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş
gününden fazla sürmesi halinde işveren iş sözleşmesini haklı nedenle
feshedebilir.
• İşçinin bulaşıcı veya tedavisi
mümkün olmayan bir hastalığa yakalanması ve sağlık kurulunca işyerinde
çalışmasında sakınca bulunduğunun saptanması durumunda da işveren iş
sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.
İşçinin hastalık, kaza, doğum ve
gebelik gibi hallerde işveren için iş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkı;
belirtilen hallerin işçinin işyerindeki çalışma süresine göre bildirim
sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğar. Doğum ve gebelik hallerinde bu
süre doğumdan önce sekiz hafta ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere on
altı haftalık sürenin bitiminde sonra başlar. Bu sürelerde işçinin iş
sözleşmesinin askıda kalması nedeniyle işine gidemediği süreler için ücret
işlemez.
İkinci gurup ahlak ve iyi niyet
kurallarına uymayan haller ve benzerleri başlığı altında toplanmıştır.
• İşçi iş sözleşmesi yapıldığı sırada
bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıflar veya şartlar
kendisinde bulunmadığı halde bunların kendisinde bulunduğunu beyan ederek yahut
gerçeğe uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek işvereni yanıltması
halinde de işveren haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebilir.
