Yazar: Fahrettin YÜKSEK*
I- GİRİŞ
5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki
sigortalıların prime esas olan ve olmayan kazançları ile kısmen prime tabii
tutulacak kazançlarına ilişkin esaslar 5510 Sayılı Kanun’un 80. maddesinde
sayılmış geçmişte bu hususta pek çok makaleye de yer verilmiştir. Yazımızda ücret
ödemesi dışında olan prime esas kazanca tabi tutulması gerekip ödeme yapılan
sigortalının ödeme yapılan ilgili ayda çalışmasının olmaması veya ilgili ayda
çalışması olmayıp hemen sonrasında işten çıkması nedeniyle şahıslara yapılan bu
ödemelerin Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirimi hakkında önem arz eden taraflara
değinmeye çalışacağız.
II- YASAL MEVZUAT VE KONUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ
5510 Sayılı Kanun’un 80. maddesi d bendinde “Ücretler
hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler
ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dâhil edilir ve ücret dışındaki bu
ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan
kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek
üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve
edilir. Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu
idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen
ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu
bir tarihte ödenmesi durumunda, 82. madde hükmü de nazara alınmak suretiyle
prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dâhil edilir. Bu
durumlarda sigorta primlerinin, yukarıda belirtilen mercilerin kararlarının
kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde, gecikme cezası
ve gecikme zammı alınmaz ve 102. madde hükümleri uygulanmaz” hükmü
mevcuttur.
Makalemize konu, sigortalının çalışmasının bulunmadığı
ayda prime esas kazanca dâhil edilmesi gereken ücret dışı ödeme yapılan
şahıslara ait bildirimin nasıl yapılacağına dair kapsamlı bilgi SGK Sigorta
Primleri Genel Müdürlüğü’nün 18.06.2020 tarihli 2020/20 sayılı İşveren
İşlemleri Genelgesinde yer almakta olup genelgenin, Kanun’un 4. maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılar yönünden ücret dışı
ödemelerin prime tabii tutulması başlığı altında yer alan başlığı altında “Sigortalıların
prime esas kazanç tutarlarının hesaplanması sırasında, ücret dışındaki diğer
ödemeler öncelikle ödendiği ayın kazancına dâhil edilecektir. Ücret dışında
sigortalılara ödenmekte olan prim, ikramiye gibi her türlü ödemeler, ödemenin
yapıldığı ayın kazancına dâhil edilerek prime tabi tutulmaktadır. Ancak, sözü
geçen ödemelerin ücret ile birleştirilerek prime tabi tutulması durumunda, bazı
sigortalıların aylık prime esas kazançları tutarı, prime esas kazancın üst
sınırını aşabilmektedir. Bu durumda, sigortalılara, ücretinin yanı sıra prime
esas kazanca dâhil edilebilecek nitelikte ücret dışında ödeme yapılması
halinde, bu nitelikteki kazançlar, prime esas günlük kazanç üst sınırının otuz
katı aşılmamak kaydıyla prime tabi tutulacak, buna karşın her iki kazanç
toplamının üst sınırı aşması halinde, ücret dışındaki ödemenin üst sınırı aşan
kısmı, 5510 Sayılı Kanun’un 82. maddesi hükmü de dikkate alınarak en fazla
takip eden iki ayın prime esas kazanç tutarına dâhil edilecektir”
denilmekte olup konuyu örneklendirecek olursak;
Örnek 1: Aylık brüt ücreti 20.000,00 TL olan sigortalı T.S.’nin 2021 yılı ocak
ayında ücretsiz izinli olduğu ve ilgili ayda şahsa brüt 20.000,00 TL ikramiye
ödendiği varsayılırsa, 01.01.2021 ile 31.12.2021 tarihleri arasında prime esas
aylık kazanç üst sınırının 26.831,40 TL olması nedeniyle bahse konu
sigortalının, Ocak ayında prim ödeme gün sayısı bulunmadığından ücret dışındaki
ikramiye Şubat ve Mart aylarının prime esas kazançlarına dâhil edilecektir.
2021 yılı Ocak ayındaki prime esas kazancı=0 TL
2021 yılı Şubat ayındaki prime esas kazancı 20.000,00
TL ücret + 6.831,40 TL ikramiye
